eVidyarthi
Menu
  • School
    • Close
    • CBSE English Medium
    • CBSE Hindi Medium
    • UP Board
    • Bihar Board
    • Maharashtra Board
    • MP Board
    • Close
  • English
    • Close
    • English Grammar for School
    • Basic English Grammar
    • Basic English Speaking
    • English Vocabulary
    • English Idioms & Phrases
    • Personality Enhancement
    • Interview Skills
    • Close
  • Sarkari Exam Preparation
    • Close
    • All Govt Exams Preparation
    • MCQs for Competitive Exams
    • Notes For Competitive Exams
    • NCERT Syllabus for Competitive Exam
    • Close
  • Study Abroad
    • Close
    • Study in Australia
    • Study in Canada
    • Study in UK
    • Study in Germany
    • Study in USA
    • Close
  • Current Affairs
    • Close
    • Current Affairs
    • Current Affairs Quizzes
    • State Wise Current Affairs
    • Monthly Current Affairs
    • Close
हिंदी Class 7 Maharashtra Board | Menu
  • MCQ Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Questions Answers Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Summary Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Notes Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Important Questions Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Book Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • व्याकरण
  • Hindi Class 7

हिंदी सुलभभारती Question Answer Class 7 Chapter 4 Hindi Sulabhbharati Maharashtra Board

Questions Answers For All Chapters – हिन्दी Class 7

देहात और शहर-Solutions


खोजबीन

उत्तर – ‘डाकघर’ को अंग्रेजी में (post office) कहते हैं, जो पत्रों को जमा करने, डाँटने, पहुँचाने आदि का काम करती है। लगभग ५०० साल पुरानी ‘भारतीय डाक व्यवस्था’ आज दुनिया की सबसे बेहतर डाक व्यवस्था है। आज भी हमारे देश में हर साल लगभग १०,००० करोड़ चिट्ठियाँ दरवाजे-दरवाजे तक पहुंचाई जाती हैं।
भारतीय डाक सेवाओं की सूची वी. पी. पी. पार्सल सेवा, पोस्टकार्ड, मनीऑर्डर सेवा, डाक जीवन बीमा, स्पीड पोस्ट (EME) सेवा, ग्रीटिंग पोस्ट सेवा, इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्सफर सेवा, इंटरनेट आधारित ट्रैक एवं टेक्स सेवा, बिल मेल सेवा, ई-पोस्ट सेवा।


विचार मंथन

‘गॉंव का विकास, देश का विकास’ इस विषय पर संवाद सुनो और सुनाओ ।

उत्तर –

राम – अरे! रतन कैसे हो?
रतन – ठीक हूँ। अभी-अभी अपने गाँव से आया हूँ।
राम – गाँव, अरे ! गाँवों में क्या रखा है?
रतन – नहीं राम। असली भारत तो गाँवों में ही बसता है।
राम – पर मुझे तो गाँव में अच्छा ही नहीं लगता। न वहाँ खेलने के साधन है, न खाने के तरह-तरह के पदार्थ हैं।
रतन – नहीं राम। तुम्हारी सोच गलत है। असली संस्कृति तो गाँवों में ही देखने को मिलती हैं।
रतन – गाँव की बातों को हम समझना ही नहीं चाहते हैं।
राम – क्या समझना है? सब कुछ तो वहाँ बेकार ही होता है। कुछ भी मज़ेदार नहीं।
रतन – राम! यह मत भूलो कि देश के लिए जितने भी वीर महापुरुष पैदा हुए वे गाँव में ही हुए हैं।
राम – हाँ ! रतन यह तो मैं भूल ही गया था।
रतन – सही कहा तुमने।
राम – मैं भूल गया था कि गाँवों से ही देश बनता है। इसलिए विकास की शुरुआत गाँवों से ही करनी होगी।
रतन – राम सही का तुमने। पर एक बात हमेशा ध्यान में रखो कि जब हम बदलेंगे, तब देश बदलेगा।
राम – हाँ, मित्र । मैं तुम्हारे विचार से सहमत हूँ। गाँव का विकास ही देश का विकास है।


बताओ तो सही

हिंदी की विभिन्न बोलियों के नाम बताओ और उनसे संबंधित प्रदेशों के नाम लिखो :

जैसे-ब्रज, भोजपुरी, मारवाड़ी, दक् खिनी, गढ़वाली आदि ।

उत्तर – हिंदी की बोलियाँ – संबंधित प्रदेश
(१) ब्रज – बुंदेलखंड, ग्वालियर, भरतपुर
(२) भोजपुरी – बिहार, उत्तर प्रदेश, झारखंड
(३) मारवाड़ी – राजस्थान, मध्यप्रदेश
(४) दक्खिनी – कर्नाटक, केरल, तमिलनाडु, आंध्रप्रदेश
(५) गढ़वाली – उत्तराखंड
(६) अवधी – उत्तर प्रदेश, अवध क्षेत्र
(७) बघेली – बघेलखंड
(८) हरियाणवी – मध्यप्रदेश, मालवा, हरियाणा


वाचन जगत से

गॉंव संबंधी सरकारी योजनाओं की जानकारी पढ़ो और मुख्य बातें सुनाओ ।

उत्तर – गाँव संबंधी कुछ सरकारी योजनाएँ निम्नलिखित हैं:

१. प्रधानमंत्री ग्राम सड़क योजना (PMGSY)
२. सांसद आदर्श ग्राम योजना (SAGY)
३. दीनदयाल उपाध्याय ग्राम ज्योति योजना (DDUGJY)
४. प्रधानमंत्री फसल बीमा योजना (PMFBY)
५. प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना (PMUY)


अध्ययन कौशल

सुने हुए नए शब्दों की वर्णक्रमानुसार तालिका बनाकर संभाषण एवं लेखन में उनका प्रयोग करो ।

उत्तर –

१. चाचा जी प्रकल्प में मेरा मार्गदर्शन करते हैं।
२. विद्यालय में प्रत्येक विषय के लिए अलग-अलग अध्यापक होते हैं।
३. नाटक में अच्छा अभिनय करने पर गायत्री को सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री का पुरस्कार मिला।
४. सीमा ने मेले से एक सुंदर गुड्डा खरीदा।
५. ऊँटनी अपने बच्चे के साथ चारा खा रही थी।
६. सीमा अपनी सास का बहत सम्मान करती है।
७. चिड़ियाघर में प्राय: हंस देखने को मिल ही जाते हैं।
८. वह बालिका सुरीला गाना गाती है।


स्वयं अध्ययन

उत्तर – सार्वजनिक यातायात साधन न होने पर देश की प्रगति पर गहरा असर पड़ सकता है। देश का प्रत्येक भाग एक-दूसरे से जुड़ा हुआ है। इन सबको मिलाकर तो देश बनता है और यातायात तो देश के आर्थिक व्यवहार की नींव है, इसके न होने से देश की प्रगति पर गहरा प्रभाव पड़ सकता है।

गाँव: गाँव में तैयार होने वाली चीजें वे बेचने के लिए शहर नहीं ले जा सकेंगे। बीमार पड़ने पर व्यक्ति को तुरंत आरोग्य सेवाएँ नहीं मिल सकेंगी। गाँव के बच्चे पढ़ने के लिए यातायात साधन के न होने के कारण शहर नहीं जा सकेंगे। शहरः शहर वासियों का आवागमन व व्यापार ठप्प हो जाएगा। सही समय पर अपने काम पर नहीं जा सकेंगे। ट्राफिक जैसी समस्याएँ निर्माण हो जाएंगी। लोग स्वयं के यातायात साधन का उपयोग करेंगे।

महानगर : महानगर में रहने वाले लोगों के जीवन की गति रूक जाएगी। सभी प्रकार के व्यापार व व्यवहार समय पर नहीं होंगे। बड़े पैमाने पर देश की हानि होगी। महानगर वासियों का जीवन थम-सा जाएगा।

देशः कई जगहों पर गाँवों, शहरों और महानगरों का संबंध एक-दूसरे से टूट जाएगा। देश के सारे महत्त्वपूर्ण शासकीय व न्यायालयीन कार्य समय पर नहीं होंगे। बड़े पैमाने पर देश की आर्थिक हानि होगी। यातायात साधन न होने से गाँवों, शहरों और महानगरों के बीच की दूरी बढ़ जाएगी। बाहरी देश से आनेवाली व जानेवाली कई साधन सामग्रियाँ समय पर न पहुंच पाने से देश का वैश्विक व्यापारिक स्तर डगमगा जाएगा।


१. वाक्य के सामने सही ✔ या गलत ✘ चिह्न लगाओ :

(क) खेल ग्रामीण जीवन की आत्मा है।
उत्तर – सही

(ख) गाँव में बीमारियाँ हैं पर पर्याप्त मात्रा में सुसज्ज और अच्छे अस्पताल हैं।
उत्तर – गलत


२. कारण लिखो :

(च) गॉंवों में काम करने के लिए मजदूर नहीं मिल रहे हैं ।

उत्तर – गाँवों में काम करने के लिए मज़दूर इसलिए नहीं मिल रहे हैं क्योंकि शहर की चमक-दमक व आधुनिक सुख सुविधाओं के कारण लोग उसकी ओर आकर्षित हो रहे हैं।

(छ) शहर परेशान हो उठा है ।

उत्तर – शहर में दिन-ब-दिन बढ़ती भीड़ के कारण शहर परेशान हो उठा है। बढ़ती आबादी के कारण उसे अब चिराग तले अँधेरा दिखाई दे रहा है।

(ज) गॉंव बहुत उदास हो जाता है ।

उत्तर – गाँव बहुत उदास हो जाता है क्योंकि असुविधा, बेरोजगारी, आपसी झगड़े, गुटबाजी, अशांति जैसी समस्याओं से वह घिरता चला जा रहा है।


भाषा की ओर

निम्नलिखित शब्दों के लिंग बदलो और वाक्य बनाकर लिखो :

1. चाची- चाचा
उत्तर – वाक्यः चाचा जी प्रकल्प में मेरा मार्गदर्शन करते हैं।

2.अध्यापिका – अध्यापक
उत्तर – वाक्य: हमारे हिंदी के अध्यापक बहुत अच्छा पढ़ाते हैं।

3. अभिनेता – अभिनेत्री
उत्तर – वाक्य: ऐश्वर्या राय एक कुशल अभिनेत्री है।

4. गुड़िया – गुड्डा
उत्तर – वाक्य: मेरा गुड्डा बड़ा ही आकर्षक है।

5. ऊँट – ऊँटनी
उत्तर – वाक्य: ऊँटनी अपने बच्चों को दूध पीला रही है।

6. ससुर – सास
उत्तर – वाक्यः सास को अपनी बहू के साथ बेटी जैसा बर्ताव करना चाहिए।

7. हंसिनी – हंस
उत्तर – वाक्य: हंस पक्षी सरस्वती देवी का वाहन है।

8. बालक – बालिका
उत्तर – वाक्य: सीता नामक बालिका बड़ी होशियार है।

Leave a Reply Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ads

HSC आणि SSC महाराष्ट्र – मराठी माध्यम – महाराष्ट्र बोर्ड

📘 महाराष्ट्र बोर्ड परीक्षा साहित्य (मराठी माध्यम)

  • HSC आणि SSC प्रश्नसंच – मराठी माध्यमातील PDF
  • महाराष्ट्र बोर्ड नमुना प्रश्नपत्रिका व मॉडेल पेपर्स (मराठी माध्यमात)
  • SSC आणि HSC च्या मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका – मराठी माध्यम
  • SSC/HSC साठी मराठी माध्यमातील नोट्स आणि सराव चाचण्या (मॉक टेस्ट)
  • मराठी माध्यमातील MCQs (बहुपर्यायी प्रश्न) समाविष्ट
  • सर्व परीक्षा साहित्य मराठी माध्यमात उपलब्ध

📗 महाराष्ट्र बोर्ड पाठ्यपुस्तके व PDF (मराठी माध्यम)

  • इयत्ता 10 वी (SSC) चे पाठ्यपुस्तक PDF – मराठी माध्यमात
  • इयत्ता 12 वी (HSC) चे पाठ्यपुस्तक PDF – मराठी माध्यमात
  • मराठी डायजेस्ट – PDF डाउनलोड
  • SSC आणि HSC इयत्तांची पुस्तके – मराठी माध्यमातील PDF
  • डाउनलोडसाठी उपलब्ध पाठ्यपुस्तके व PDF – महाराष्ट्र बोर्ड

📒 महाराष्ट्र बोर्डासाठी मराठी अभ्यास साहित्य

  • प्रकरणनिहाय नोट्स – मराठी माध्यमात
  • प्रकरणनिहाय प्रश्नोत्तरे (प्रश्न व उत्तरे) – मराठी माध्यमात
  • SSC आणि HSC साठी महत्त्वाचे प्रश्न – मराठी माध्यम
  • महत्त्वाच्या सूत्रांचा सारांश (इयत्ता 6 वी ते 12 वी)
  • MCQs, प्रश्नसंच, नमुना प्रश्नपत्रिका आणि मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका

CBSE Board Englsih and हिंदी माध्यम

CBSE Board

Mathematics Class 6
Science Class 6
Social Science Class 6
हिन्दी Class 6
सामाजिक विज्ञान कक्षा 6
विज्ञान कक्षा 6

Mathematics Class 7
Science Class 7
SST Class 7
सामाजिक विज्ञान कक्षा 7
हिन्दी Class 7

Mathematics Class 8
Science Class 8
Social Science Class 8
हिन्दी Class 8

Mathematics Class 9
Science Class 9
English Class 9

Mathematics Class 10
SST Class 10
English Class 10

Mathematics Class XI
Chemistry Class XI
Accountancy Class 11

Accountancy Class 12
Mathematics Class 12

Learn English
English Through हिन्दी
Job Interview Skills
English Grammar
हिंदी व्याकरण - Vyakaran
Microsoft Word
Adobe PhotoShop
Adobe Illustrator
Learn German
Learn French
IIT JEE

CBSE Board English Medium

  • Class 6 CBSE Board
  • Class 7 CBSE Board
  • Class 8 CBSE Board
  • Class 9 CBSE Board
  • Class 10 CBSE Board
  • Class 11 CBSE Board
  • Class 12 CBSE Board
  • CBSE Board Hindi Medium

  • Class 6 CBSE Board
  • Class 7 CBSE Board
  • Class 8 CBSE Board
  • Class 9 CBSE Board
  • Class 10 CBSE Board
  • Class 11 CBSE Board
  • Class 12 CBSE Board
  • बिहार बोर्ड
  • Class 6 Bihar Board
  • Class 7 Bihar Board
  • Class 8 Bihar Board
  • Class 9 Bihar Board
  • Class 10 Bihar Board
  • Class 11 Bihar Board
  • Class 12 Bihar Board
  • उत्तर प्रदेश बोर्ड
  • Class 6 UP Board
  • Class 7 UP Board
  • Class 8 UP Board
  • Class 9 UP Board
  • Class 10 UP Board
  • Class 11 UP Board
  • Class 12 UP Board
  • महाराष्ट्र बोर्ड
  • Class 6 Maharashtra Board
  • Class 7 Maharashtra Board
  • Class 8 Maharashtra Board
  • Class 9 Maharashtra Board
  • Class 10 Maharashtra Board
  • Class 11 Maharashtra Board
  • Class 12 Maharashtra Board
  • मध्य प्रदेश बोर्ड
  • Class 6 MP Board
  • Class 7 MP Board
  • Class 8 MP Board
  • Class 9 MP Board
  • Class 10 MP Board
  • Class 11 MP Board
  • Class 12 MP Board

ગુજરાત બોર્ડ

  • Class 6 Gujarat Board
  • Class 7 Gujarat Board
  • Class 8 Gujarat Board
  • Class 9 Gujarat Board
  • Class 10 Gujarat Board
  • Class 11 Gujarat Board
  • Class 12 Gujarat Board

PSC Exam Preparation

  • Uttar Pradesh PSC Exam Preparation (UPPSC)
  • Bihar PSC Exam Preparation (BPSC)
  • Madhya Pradesh PSC Exam Preparation (MPPSC)
  • Rajasthan PSC Exam Preparation (RPSC)
  • Maharashtra PSC Exam Preparation (MPSC)
Privacy Policies, Terms and Conditions, About Us, Contact Us
Copyright © 2026 eVidyarthi and its licensors. All Rights Reserved.