eVidyarthi
Menu
  • School
    • Close
    • CBSE English Medium
    • CBSE Hindi Medium
    • UP Board
    • Bihar Board
    • Maharashtra Board
    • MP Board
    • Close
  • English
    • Close
    • English Grammar for School
    • Basic English Grammar
    • Basic English Speaking
    • English Vocabulary
    • English Idioms & Phrases
    • Personality Enhancement
    • Interview Skills
    • Close
  • Sarkari Exam Preparation
    • Close
    • All Govt Exams Preparation
    • MCQs for Competitive Exams
    • Notes For Competitive Exams
    • NCERT Syllabus for Competitive Exam
    • Close
  • Study Abroad
    • Close
    • Study in Australia
    • Study in Canada
    • Study in UK
    • Study in Germany
    • Study in USA
    • Close
  • Current Affairs
    • Close
    • Current Affairs
    • Current Affairs Quizzes
    • State Wise Current Affairs
    • Monthly Current Affairs
    • Close
हिंदी Class 7 Maharashtra Board | Menu
  • MCQ Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Questions Answers Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Summary Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Notes Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Important Questions Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • Book Hindi Class 7 Maharashtra Board
  • व्याकरण
  • Hindi Class 7

हिंदी सुगमभारती Question Answer Class 7 Chapter 6 Hindi Sugambharti Maharashtra Board

Questions Answers For All Chapters – हिन्दी Class 7

परिश्रम ही पूजा


विचार मंथन

।। श्रम का फल मीठा होता है ।।

उत्तर – पाठ में बताया गया है कि परिश्रम ही सफलता की कुंजी है। परिश्रम करने वाला व्यक्ति आत्मविश्वास से भरपूर होता है और वह यह जानता है कि कठिन मेहनत का फल अवश्य मिलता है।

उदाहरण:

  • संत कबीर न केवल भक्त थे, बल्कि अपने हाथों से कपड़ा भी बुनते थे।
  • भारत के प्रथम राष्ट्रपति डॉ. राजेंद्र प्रसाद का उदाहरण भी दिया गया है, जिन्होंने कठिन परिश्रम किया और अपनी मेहनत से उच्च स्थान प्राप्त किया।
  • व्याकरणाचार्य कैयट और उनकी पत्नी का प्रसंग भी दर्शाता है कि परिश्रम से जीवन में सभी कठिनाइयों को दूर किया जा सकता है।

अध्ययन कौशल

सुने हुए नए शब्दों की वर्णक्रमानुसार तालिका बनाकर संभाषण एवं लेखन में प्रयोग करो ।

उत्तर –

क्रमांकशब्दअर्थ
1आशयमतलब, अभिप्राय
2आलस्यकाम करने में सुस्ती
3आत्मविश्वासस्वयं पर विश्वास
4जुमार्नाआर्थिक दंड
5परिश्रममेहनत, श्रम
6पूजाईश्वर की उपासना
7राष्ट्रदेश
8व्याकरणाचार्यव्याकरण के विद्वान
9श्रममेहनत, कार्य
10सफलताविजय, सिद्धि

इन शब्दों का संभाषण और लेखन में प्रयोग:

  1. परिश्रम ही सफलता की कुंजी है।
  2. किसी भी कार्य में आत्मविश्वास आवश्यक होता है।
  3. व्याकरणाचार्य भाषा के नियमों के ज्ञाता होते हैं।
  4. अगर आप आलस्य करेंगे, तो कभी सफलता नहीं मिलेगी।
  5. हमारे राष्ट्र की प्रगति के लिए हमें एकजुट होकर काम करना चाहिए।

स्वयं अध्ययन

13

उत्तर – सौर ऊर्जा

सौर ऊर्जा सूर्य की किरणों से प्राप्त होने वाली अक्षय और पर्यावरण अनुकूल ऊर्जा है। यह न केवल प्रचुर मात्रा में उपलब्ध है, बल्कि यह प्रदूषण मुक्त भी है।

महत्व:

  1. सौर ऊर्जा अक्षय स्रोत है और कभी समाप्त नहीं होती।
  2. यह पर्यावरण को नुकसान नहीं पहुँचाती, जिससे प्रदूषण कम होता है।
  3. ग्रामीण और दूरदराज के क्षेत्रों में बिजली की आवश्यकता पूरी करने में सहायक है।
  4. पारंपरिक ऊर्जा स्रोतों की तुलना में इसका उपयोग किफायती है।

प्रयोग:

  1. बिजली उत्पादन: सौर पैनलों के माध्यम से बिजली उत्पन्न की जाती है।
  2. सोलर कुकिंग: सौर कुकर का उपयोग भोजन पकाने के लिए किया जाता है।
  3. सौर जल तापक: जल को गर्म करने के लिए सोलर गीजर का उपयोग किया जाता है।
  4. कृषि क्षेत्र में उपयोग: सौर पंप के माध्यम से खेतों की सिंचाई की जाती है।

सुनो तो जरा

अपने पसंदीदा विषय पर चार पंक्‍तियों में कविता बनाओ और सुनाओ ।

उत्तर – परिश्रम का महत्त्व

परिश्रम ही पूजा है, यह बात सदा बताई,मेहनत से जिसने नाता जोड़ा, मंज़िल उसने पाई।धूप-छाँव में जो चलता जाए, वही सच्चा इंसान,श्रम से जो डरता है, रह जाता अनजान।

भावार्थ: यह कविता परिश्रम के महत्व को दर्शाती है। जो व्यक्ति मेहनत करता है, वही अपने लक्ष्य को प्राप्त करता है। इसलिए, हमें कभी भी आलस्य नहीं करना चाहिए और निरंतर प्रयास करते रहना चाहिए।


मेरी कलम से

अपने परिवार में घटित कोई हास्य प्रसंग अपने शब्दों में लिखो ।

उत्तर – तरबूज का रहस्य

एक दिन गर्मी के मौसम में पिताजी घर के लिए तरबूज लेकर आए। सब बहुत खुश थे कि आज ठंडा-मीठा तरबूज खाने को मिलेगा। माँ ने कहा, “इसे काटकर लाओ, देखते हैं कितना लाल और मीठा है!”

भाई ने बड़े जोश में छुरी उठाई और तरबूज काटने लगा। जैसे ही उसने पहला टुकड़ा काटा, सबकी हंसी छूट गई! अंदर से तरबूज पूरा सफेद निकला! न लाल रंग, न रस – बस सफेद सूखी रुई जैसी दिख रही थी।

पिताजी बोले, “अरे! यह तो तरबूज कम और नारियल ज्यादा लग रहा है!”भाई हँसते हुए बोला, “लगता है, दुकानदार ने हमें कच्चे तरबूज का ‘सरप्राइज़ गिफ्ट’ दे दिया!”

फिर सबने मिलकर उस तरबूज पर चर्चा की और ठहाके लगाते रहे। उस दिन से, जब भी कोई तरबूज लाता है, घर में सबसे पहला सवाल यही होता है – ‘इस बार पक्का लाल वाला है न?


* किसने, किससे, क्‍यों कहा है ? लिखो :

(क) ”सर, टाइप होने में एक नाम छूट गया था ।”

उत्तर – यह वाक्य विद्यालय के बाबू ने प्रधानाध्यापक से कहा था, जब उन्होंने परीक्षा परिणाम में एक छात्र का नाम छूट जाने की गलती स्वीकार की।

(ख) ”गुरुदेव ! ऐसा नहीं हो सकता ।”

उत्तर – यह वाक्य राजेंद्र प्रसाद ने प्रधानाध्यापक से कहा था, जब उन्होंने अपने अनुत्तीर्ण होने की बात को स्वीकार करने से इंकार कर दिया।

(ग) ”घर का खर्चचलाने की चिंता आप मुझपर छोड़ दीजिए ।”

उत्तर – यह वाक्य व्याकरणाचार्य कैयट की पत्नी ने कैयट से कहा था, जब उन्होंने घर की आर्थिक स्थिति संभालने के लिए काम करने का संकल्प लिया।

(घ) ”वाह ! तुमने ताे बता दिया कि परिश्रम ही पूजा है ।”

उत्तर – यह वाक्य कैयट ने अपनी पत्नी से कहा था, जब उसने आजीविका चलाने के लिए परिश्रम करने का सुझाव दिया।

Leave a Reply Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ads

HSC आणि SSC महाराष्ट्र – मराठी माध्यम – महाराष्ट्र बोर्ड

📘 महाराष्ट्र बोर्ड परीक्षा साहित्य (मराठी माध्यम)

  • HSC आणि SSC प्रश्नसंच – मराठी माध्यमातील PDF
  • महाराष्ट्र बोर्ड नमुना प्रश्नपत्रिका व मॉडेल पेपर्स (मराठी माध्यमात)
  • SSC आणि HSC च्या मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका – मराठी माध्यम
  • SSC/HSC साठी मराठी माध्यमातील नोट्स आणि सराव चाचण्या (मॉक टेस्ट)
  • मराठी माध्यमातील MCQs (बहुपर्यायी प्रश्न) समाविष्ट
  • सर्व परीक्षा साहित्य मराठी माध्यमात उपलब्ध

📗 महाराष्ट्र बोर्ड पाठ्यपुस्तके व PDF (मराठी माध्यम)

  • इयत्ता 10 वी (SSC) चे पाठ्यपुस्तक PDF – मराठी माध्यमात
  • इयत्ता 12 वी (HSC) चे पाठ्यपुस्तक PDF – मराठी माध्यमात
  • मराठी डायजेस्ट – PDF डाउनलोड
  • SSC आणि HSC इयत्तांची पुस्तके – मराठी माध्यमातील PDF
  • डाउनलोडसाठी उपलब्ध पाठ्यपुस्तके व PDF – महाराष्ट्र बोर्ड

📒 महाराष्ट्र बोर्डासाठी मराठी अभ्यास साहित्य

  • प्रकरणनिहाय नोट्स – मराठी माध्यमात
  • प्रकरणनिहाय प्रश्नोत्तरे (प्रश्न व उत्तरे) – मराठी माध्यमात
  • SSC आणि HSC साठी महत्त्वाचे प्रश्न – मराठी माध्यम
  • महत्त्वाच्या सूत्रांचा सारांश (इयत्ता 6 वी ते 12 वी)
  • MCQs, प्रश्नसंच, नमुना प्रश्नपत्रिका आणि मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका

CBSE Board Englsih and हिंदी माध्यम

CBSE Board

Mathematics Class 6
Science Class 6
Social Science Class 6
हिन्दी Class 6
सामाजिक विज्ञान कक्षा 6
विज्ञान कक्षा 6

Mathematics Class 7
Science Class 7
SST Class 7
सामाजिक विज्ञान कक्षा 7
हिन्दी Class 7

Mathematics Class 8
Science Class 8
Social Science Class 8
हिन्दी Class 8

Mathematics Class 9
Science Class 9
English Class 9

Mathematics Class 10
SST Class 10
English Class 10

Mathematics Class XI
Chemistry Class XI
Accountancy Class 11

Accountancy Class 12
Mathematics Class 12

Learn English
English Through हिन्दी
Job Interview Skills
English Grammar
हिंदी व्याकरण - Vyakaran
Microsoft Word
Adobe PhotoShop
Adobe Illustrator
Learn German
Learn French
IIT JEE

CBSE Board English Medium

  • Class 6 CBSE Board
  • Class 7 CBSE Board
  • Class 8 CBSE Board
  • Class 9 CBSE Board
  • Class 10 CBSE Board
  • Class 11 CBSE Board
  • Class 12 CBSE Board
  • CBSE Board Hindi Medium

  • Class 6 CBSE Board
  • Class 7 CBSE Board
  • Class 8 CBSE Board
  • Class 9 CBSE Board
  • Class 10 CBSE Board
  • Class 11 CBSE Board
  • Class 12 CBSE Board
  • बिहार बोर्ड
  • Class 6 Bihar Board
  • Class 7 Bihar Board
  • Class 8 Bihar Board
  • Class 9 Bihar Board
  • Class 10 Bihar Board
  • Class 11 Bihar Board
  • Class 12 Bihar Board
  • उत्तर प्रदेश बोर्ड
  • Class 6 UP Board
  • Class 7 UP Board
  • Class 8 UP Board
  • Class 9 UP Board
  • Class 10 UP Board
  • Class 11 UP Board
  • Class 12 UP Board
  • महाराष्ट्र बोर्ड
  • Class 6 Maharashtra Board
  • Class 7 Maharashtra Board
  • Class 8 Maharashtra Board
  • Class 9 Maharashtra Board
  • Class 10 Maharashtra Board
  • Class 11 Maharashtra Board
  • Class 12 Maharashtra Board
  • मध्य प्रदेश बोर्ड
  • Class 6 MP Board
  • Class 7 MP Board
  • Class 8 MP Board
  • Class 9 MP Board
  • Class 10 MP Board
  • Class 11 MP Board
  • Class 12 MP Board

ગુજરાત બોર્ડ

  • Class 6 Gujarat Board
  • Class 7 Gujarat Board
  • Class 8 Gujarat Board
  • Class 9 Gujarat Board
  • Class 10 Gujarat Board
  • Class 11 Gujarat Board
  • Class 12 Gujarat Board

PSC Exam Preparation

  • Uttar Pradesh PSC Exam Preparation (UPPSC)
  • Bihar PSC Exam Preparation (BPSC)
  • Madhya Pradesh PSC Exam Preparation (MPPSC)
  • Rajasthan PSC Exam Preparation (RPSC)
  • Maharashtra PSC Exam Preparation (MPSC)
Privacy Policies, Terms and Conditions, About Us, Contact Us
Copyright © 2026 eVidyarthi and its licensors. All Rights Reserved.