eVidyarthi
Menu
  • School
    • Close
    • CBSE English Medium
    • CBSE Hindi Medium
    • UP Board
    • Bihar Board
    • Maharashtra Board
    • MP Board
    • Close
  • English
    • Close
    • English Grammar for School
    • Basic English Grammar
    • Basic English Speaking
    • English Vocabulary
    • English Idioms & Phrases
    • Personality Enhancement
    • Interview Skills
    • Close
  • Sarkari Exam Preparation
    • Close
    • All Govt Exams Preparation
    • MCQs for Competitive Exams
    • Notes For Competitive Exams
    • NCERT Syllabus for Competitive Exam
    • Close
  • Study Abroad
    • Close
    • Study in Australia
    • Study in Canada
    • Study in UK
    • Study in Germany
    • Study in USA
    • Close
  • Current Affairs
    • Close
    • Current Affairs
    • Current Affairs Quizzes
    • State Wise Current Affairs
    • Monthly Current Affairs
    • Close
हिंदी Class 8 Maharashtra Board | Menu
  • MCQ Hindi Class 8 Maharashtra Board
  • Questions Answers Hindi Class 8 Maharashtra Board
  • Summary Hindi Class 8 Maharashtra Board
  • Notes Hindi Class 8 Maharashtra Board
  • Important Questions Hindi Class 8 Maharashtra Board
  • Book Hindi Class 8 Maharashtra Board
  • व्याकरण
  • Hindi Class 8

हिंदी सुगमभारती Summary Class 8 Chapter 3 Hindi Sugambharati Maharashtra Board

Summary For All Chapters – हिन्दी Class 8

आत्‍मनिर्भरता

Summary in Marathi

Summary in Hindi

Summary in Marathi

आचार्य रामचंद्र शुक्ल यांच्या “आत्मनिर्भरता” या निबंधात स्वावलंबन, आत्मसन्मान आणि आत्मनिर्भरतेचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे. लेखकाने सांगितले आहे की, जो मनुष्य आपल्या स्वतःच्या कष्टावर विश्वास ठेवतो आणि आत्मनिर्भरतेने जीवन जगतो, तोच खऱ्या यशाच्या शिखरावर पोहोचू शकतो. प्रत्येक माणसाने आपल्या आत्मसन्मानाची जाणीव ठेवून इतरांशी नम्रतेने वागले पाहिजे. त्याने आपल्या वडिलधाऱ्यांचा सन्मान केला पाहिजे, लहानांवर प्रेम केले पाहिजे आणि समवयस्कांशी सौहार्दाने वागले पाहिजे. ही सर्व मूल्ये आत्मसन्मानासाठी आवश्यक असतात.

लेखक सांगतात की, प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या निर्णयक्षमतेवर विश्वास ठेवला पाहिजे. कोणताही मित्र किंवा मार्गदर्शक आपल्या कामाचे ओझे उचलू शकत नाही. यशस्वी होण्यासाठी आपले विचार स्वतंत्र ठेवणे गरजेचे आहे. जर एखादी व्यक्ती फक्त इतरांच्या सल्ल्यावरच अवलंबून राहत असेल, तर ती स्वतःच्या विकासामध्ये मागे पडेल. माणसाने स्वतःच्या विवेकबुद्धीचा वापर करून योग्य आणि अयोग्य यामधील फरक ओळखायला शिकले पाहिजे.

इतिहासात अनेक असे धैर्यवान आणि दृढनिश्चयी व्यक्ती होऊन गेल्या आहेत, ज्यांनी आपल्या तत्वांशी तडजोड केली नाही. उदा. राजा हरिश्चंद्र यांच्यावर अनेक संकटे आली, पण तरीही त्यांनी कधीही सत्याचा त्याग केला नाही. त्यांची प्रतिज्ञा होती की, “चंद्र, सूर्य आणि हे विश्व नष्ट होऊ शकते, पण राजा हरिश्चंद्र सत्याचा त्याग करणार नाही.” याच आत्मनिर्भरतेमुळे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मुघलांच्या मोठ्या सैन्याशी लढा दिला आणि विजय मिळवला.

स्वावलंबन हा यशाचा पाया आहे. जो मनुष्य दुसऱ्यांवर अवलंबून न राहता स्वतःच्या बुद्धीचा, कष्टाचा आणि आत्मशक्तीचा उपयोग करून कार्य करतो, तोच खऱ्या अर्थाने यशस्वी होतो. लेखक सांगतात की, प्रत्येक माणसाने आपले ध्येय उंच ठेवले पाहिजे आणि त्यासाठी सातत्याने प्रयत्न केले पाहिजेत. कारण ज्या व्यक्तीचे ध्येय उच्च असते, त्याच व्यक्तीचे कार्य देखील महान होते. आत्मनिर्भरता हीच खरी ताकद आहे जी कोणत्याही परिस्थितीत माणसाला जगण्याची प्रेरणा देते.

Summary in Hindi

आचार्य रामचंद्र शुक्ल जी के निबंध “आत्मनिर्भरता” में स्वावलंबन, आत्मसम्मान और आत्मनिर्भरता के महत्व को विस्तार से बताया गया है। लेखक का मानना है कि जो व्यक्ति अपने स्वयं के परिश्रम पर विश्वास करता है और आत्मनिर्भर बनकर जीवन जीता है, वही सच्ची सफलता प्राप्त कर सकता है। प्रत्येक व्यक्ति को आत्मसम्मान की भावना के साथ अपने बड़ों का आदर करना चाहिए, छोटे बच्चों से स्नेह करना चाहिए और समान उम्र के लोगों के साथ मित्रता तथा प्रेमभाव रखना चाहिए। ये सभी गुण आत्मसम्मान बनाए रखने के लिए आवश्यक हैं।

लेखक बताते हैं कि व्यक्ति को अपने निर्णय स्वयं लेने चाहिए और अपने विवेक तथा बुद्धि का सही प्रयोग करना चाहिए। कोई भी मित्र या मार्गदर्शक आपके कार्यों की ज़िम्मेदारी नहीं उठा सकता। यदि कोई व्यक्ति हमेशा दूसरों की सलाह पर निर्भर रहेगा, तो वह कभी आगे नहीं बढ़ पाएगा। इसलिए, प्रत्येक व्यक्ति को आत्मनिर्भर बनने का प्रयास करना चाहिए।

इतिहास में कई ऐसे महान व्यक्तित्व हुए हैं, जिन्होंने कभी अपने सिद्धांतों से समझौता नहीं किया। उदाहरण के लिए, राजा हरिश्चंद्र पर कई कठिनाइयाँ आईं, लेकिन उन्होंने कभी सत्य का त्याग नहीं किया। उनकी प्रतिज्ञा थी—
“चाँद, सूरज और यह सारा संसार नष्ट हो सकता है, लेकिन राजा हरिश्चंद्र सत्य को कभी नहीं छोड़ेंगे।”
इसी तरह, महाराणा प्रताप ने जंगलों में रहकर कठिनाइयाँ सहीं, अपनी पत्नी और बच्चों को भूख से तड़पते देखा, लेकिन कभी भी आत्मसमर्पण नहीं किया। उनका मानना था कि “स्वाभिमान की रक्षा जितनी स्वयं कर सकते हैं, उतनी कोई और नहीं कर सकता।”

छत्रपति शिवाजी महाराज का उदाहरण भी दिया गया है। उन्होंने अपनी सेना को प्रेरित किया और मुगलों की विशाल सेना से लड़ाई लड़ी। इसी प्रकार, हनुमान जी ने अकेले माता सीता की खोज की और सफल हुए। कोलंबस ने अमेरिका महाद्वीप की खोज आत्मनिर्भरता की भावना से ही की।

लेखक यह समझाते हैं कि आत्मनिर्भरता ही सच्ची ताकत है। इसी कारण, निर्धन लोग भी गरीबी से बाहर निकल सकते हैं, अनपढ़ लोग शिक्षित बन सकते हैं और मेहनती व्यक्ति सफलता की ऊँचाइयों को छू सकता है। आत्मनिर्भरता से ही व्यक्ति में यह आत्मविश्वास आता है कि “अगर रास्ता नहीं मिलेगा, तो मैं रास्ता बना लूँगा।” इसी आत्मनिर्भरता के कारण एकलव्य बिना गुरु के ही महान धनुर्धर बन गया।

निष्कर्षतः, आत्मनिर्भरता ही वह शक्ति है, जो किसी भी व्यक्ति को असाधारण बना सकती है। यह व्यक्ति के जीवन को उद्देश्यपूर्ण बनाती है और उसे श्रेष्ठ गुणों से भर देती है। जो व्यक्ति आत्मनिर्भरता को अपनाता है, वही जीवन में सच्ची सफलता प्राप्त करता है।

Leave a Reply Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ads

HSC आणि SSC महाराष्ट्र – मराठी माध्यम – महाराष्ट्र बोर्ड

📘 महाराष्ट्र बोर्ड परीक्षा साहित्य (मराठी माध्यम)

  • HSC आणि SSC प्रश्नसंच – मराठी माध्यमातील PDF
  • महाराष्ट्र बोर्ड नमुना प्रश्नपत्रिका व मॉडेल पेपर्स (मराठी माध्यमात)
  • SSC आणि HSC च्या मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका – मराठी माध्यम
  • SSC/HSC साठी मराठी माध्यमातील नोट्स आणि सराव चाचण्या (मॉक टेस्ट)
  • मराठी माध्यमातील MCQs (बहुपर्यायी प्रश्न) समाविष्ट
  • सर्व परीक्षा साहित्य मराठी माध्यमात उपलब्ध

📗 महाराष्ट्र बोर्ड पाठ्यपुस्तके व PDF (मराठी माध्यम)

  • इयत्ता 10 वी (SSC) चे पाठ्यपुस्तक PDF – मराठी माध्यमात
  • इयत्ता 12 वी (HSC) चे पाठ्यपुस्तक PDF – मराठी माध्यमात
  • मराठी डायजेस्ट – PDF डाउनलोड
  • SSC आणि HSC इयत्तांची पुस्तके – मराठी माध्यमातील PDF
  • डाउनलोडसाठी उपलब्ध पाठ्यपुस्तके व PDF – महाराष्ट्र बोर्ड

📒 महाराष्ट्र बोर्डासाठी मराठी अभ्यास साहित्य

  • प्रकरणनिहाय नोट्स – मराठी माध्यमात
  • प्रकरणनिहाय प्रश्नोत्तरे (प्रश्न व उत्तरे) – मराठी माध्यमात
  • SSC आणि HSC साठी महत्त्वाचे प्रश्न – मराठी माध्यम
  • महत्त्वाच्या सूत्रांचा सारांश (इयत्ता 6 वी ते 12 वी)
  • MCQs, प्रश्नसंच, नमुना प्रश्नपत्रिका आणि मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका

CBSE Board Englsih and हिंदी माध्यम

CBSE Board

Mathematics Class 6
Science Class 6
Social Science Class 6
हिन्दी Class 6
सामाजिक विज्ञान कक्षा 6
विज्ञान कक्षा 6

Mathematics Class 7
Science Class 7
SST Class 7
सामाजिक विज्ञान कक्षा 7
हिन्दी Class 7

Mathematics Class 8
Science Class 8
Social Science Class 8
हिन्दी Class 8

Mathematics Class 9
Science Class 9
English Class 9

Mathematics Class 10
SST Class 10
English Class 10

Mathematics Class XI
Chemistry Class XI
Accountancy Class 11

Accountancy Class 12
Mathematics Class 12

Learn English
English Through हिन्दी
Job Interview Skills
English Grammar
हिंदी व्याकरण - Vyakaran
Microsoft Word
Adobe PhotoShop
Adobe Illustrator
Learn German
Learn French
IIT JEE

CBSE Board English Medium

  • Class 6 CBSE Board
  • Class 7 CBSE Board
  • Class 8 CBSE Board
  • Class 9 CBSE Board
  • Class 10 CBSE Board
  • Class 11 CBSE Board
  • Class 12 CBSE Board
  • CBSE Board Hindi Medium

  • Class 6 CBSE Board
  • Class 7 CBSE Board
  • Class 8 CBSE Board
  • Class 9 CBSE Board
  • Class 10 CBSE Board
  • Class 11 CBSE Board
  • Class 12 CBSE Board
  • बिहार बोर्ड
  • Class 6 Bihar Board
  • Class 7 Bihar Board
  • Class 8 Bihar Board
  • Class 9 Bihar Board
  • Class 10 Bihar Board
  • Class 11 Bihar Board
  • Class 12 Bihar Board
  • उत्तर प्रदेश बोर्ड
  • Class 6 UP Board
  • Class 7 UP Board
  • Class 8 UP Board
  • Class 9 UP Board
  • Class 10 UP Board
  • Class 11 UP Board
  • Class 12 UP Board
  • महाराष्ट्र बोर्ड
  • Class 6 Maharashtra Board
  • Class 7 Maharashtra Board
  • Class 8 Maharashtra Board
  • Class 9 Maharashtra Board
  • Class 10 Maharashtra Board
  • Class 11 Maharashtra Board
  • Class 12 Maharashtra Board
  • मध्य प्रदेश बोर्ड
  • Class 6 MP Board
  • Class 7 MP Board
  • Class 8 MP Board
  • Class 9 MP Board
  • Class 10 MP Board
  • Class 11 MP Board
  • Class 12 MP Board

ગુજરાત બોર્ડ

  • Class 6 Gujarat Board
  • Class 7 Gujarat Board
  • Class 8 Gujarat Board
  • Class 9 Gujarat Board
  • Class 10 Gujarat Board
  • Class 11 Gujarat Board
  • Class 12 Gujarat Board

PSC Exam Preparation

  • Uttar Pradesh PSC Exam Preparation (UPPSC)
  • Bihar PSC Exam Preparation (BPSC)
  • Madhya Pradesh PSC Exam Preparation (MPPSC)
  • Rajasthan PSC Exam Preparation (RPSC)
  • Maharashtra PSC Exam Preparation (MPSC)
Privacy Policies, Terms and Conditions, About Us, Contact Us
Copyright © 2026 eVidyarthi and its licensors. All Rights Reserved.