5 एप्रिल 1663 — शाइस्तेखानावरील रात्रीचा हल्ला

5 एप्रिल 1663 ची रात्री शिवाजीने पुणे येथील लाल महालात मुघल सेनापती शाइस्तेखानावर एक साहसी आणि अचूक हल्ला केला. हा हल्ला महाराष्ट्र इतिहासातील सर्वांत महत्त्वाचा घटना मानला जातो, कारण यामुळे शिवाजीचे नाव संपूर्ण भारतात पसरले आणि मुघल साम्राज्याला गंभीर धक्का बसला.

शाइस्तेखान हा औरंगजेबचा सावत्र भाऊ आणि दक्षिणेतील सर्वांत शक्तिशाली मुघल सेनापती होता. तो 1660 पासून दक्षिणेत आला होता आणि शिवाजीच्या शक्तीला दडपण्याचा प्रयत्न करत होता. परंतु शिवाजीने या हल्ल्याद्वारे शाइस्तेखानाला अपमानित केले आणि त्याचे तीन बोटे कापली.

शाइस्तेखान (1610-1694) हा औरंगजेबचा सावत्र भाऊ होता आणि मुघल साम्राज्यातील सर्वांत प्रभावशाली व्यक्तिमत्त्व होता. तो 1660 मध्ये दक्षिणेत आला आणि शिवाजीच्या शक्तीला दडपण्याचा प्रयत्न केला. तो पुणे येथे आपला मुख्य तळ स्थापित केला होता.

लाल महाल हा पुणे शहरातील एक महत्त्वाचा किल्ला होता, जो शाइस्तेखानाचा निवास स्थान होता. हा महाल पुणे शहराच्या मध्यभागात होता आणि मजबूत भिंती व रक्षकांनी वेढलेला होता. शिवाजीने या महालातच शाइस्तेखानावर हल्ला केला.

शिवाजीने शाइस्तेखानावरील हल्ल्याची अत्यंत गोपनीयतेने योजना केली. तो जाणत होता की शाइस्तेखान एक शक्तिशाली सेनापती आहे आणि सरळ लढाई करणे अशक्य आहे. म्हणून शिवाजीने रात्रीचा हल्ला करण्याचा निर्णय घेतला.

शिवाजीने आपने विश्वस्त सैनिकांची एक छोटी टोळी निवडली आणि त्यांना लाल महालात घुसण्याचा मार्ग शिकवला. हल्ल्याचा मुख्य उद्देश्य शाइस्तेखानाला मारणे किंवा अपमानित करणे होता. शिवाजीने आपने सैनिकांना कठोर निर्देश दिले होते की शाइस्तेखानाला जीवंत पकडणे आणि त्याच्या तीन बोटे कापणे.

5 एप्रिल 1663 ची रात्री शिवाजीने आपने सैनिकांसह लाल महालात घुसण्याचा प्रयत्न केला. शाइस्तेखान त्या वेळी महालातील आपल्या खोलीत होता. शिवाजीचे सैनिक अत्यंत सावधानीने महालाच्या आंतरिक मार्गांनी शाइस्तेखानाच्या खोलीपर्यंत पोहोचले.

जेव्हा शिवाजीचे सैनिक शाइस्तेखानाच्या खोलीत घुसले, तेव्हा शाइस्तेखान सोत होता. शिवाजीचे सैनिकांनी शाइस्तेखानावर हल्ला केला. शाइस्तेखान जागा झाला आणि आत्मरक्षा करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु तो अपयशी ठरला. हल्ल्याच्या क्रमात शिवाजीचे सैनिकांनी शाइस्तेखानाचे तीन बोटे कापली.

शाइस्तेखानावरील हल्ल्याचे परिणाम अत्यंत गंभीर आणि दूरगामी होते. शाइस्तेखान हा मुघल साम्राज्यातील सर्वांत शक्तिशाली व्यक्ती होता, परंतु शिवाजीने त्याला अपमानित केले. यामुळे मुघल साम्राज्याचा प्रतिष्ठा गंभीरपणे धक्का बसला.

हल्ल्यानंतर शाइस्तेखान पुणे सोडून दक्षिणेतून परत गेला. शिवाजीचे नाव संपूर्ण भारतात पसरले आणि हिंदू जनतेचा आत्मविश्वास वाढला. यामुळे शिवाजी एक राष्ट्रीय नायक बनून उदयास आले.