Home»महाराष्ट्राचा इतिहास – History Of Maharashtra»बहामनी राजधान्या — गुलबर्गा (1347-1424), बीदर (1424-1527)

महाराष्ट्राचा इतिहास

बहामनी राजधान्या — गुलबर्गा (1347-1424), बीदर (1424-1527)

MPSC Rajasthan Govt Exam Preparation दख्खन इतिहास

📑 विषय-सूची

1 गुलबर्गा — बहामनी सल्तनतीची पहिली राजधानी (1347-1424) 2 गुलबर्गा कालखंडातील प्रशासन आणि संरचना 3 बीदरचा उदय — राजधानीचे हस्तांतरण (1424) 4 बीदर — वास्तुकला, संस्कृती आणि विकास (1424-1527) 5 गुलबर्गा आणि बीदर — तुलनात्मक विश्लेषण 6 परीक्षा प्रश्न आणि सारांश

बहामनी सल्तनत (1347-1527) हा दख्खनचा सर्वात महत्वाचा मुस्लिम राज्य होता, ज्याचे दोन प्रमुख राजधानी केंद्र होते — गुलबर्गा (1347-1424) आणि बीदर (1424-1527). या दोन नगरांनी बहामनी साम्राज्याच्या राजनीतिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक विकासात महत्वपूर्ण भूमिका बजावली. गुलबर्गा हसन गंगूच्या काळात स्थापित झाली, तर बीदर महमूद गावनच्या नेतृत्वाखाली सल्तनतीचे नवीन केंद्र बनली.

1347 गुलबर्गा राजधानी स्थापना

1424 बीदरचे हस्तांतरण

77 वर्षे गुलबर्गा कालखंड

ℹ️

महत्वाचा संदर्भ बहामनी सल्तनत हा दख्खनचा पहिला स्वतंत्र मुस्लिम राज्य होता, जो दिल्ली सल्तनतीपासून मुक्त होऊन स्थापित झाला. या सल्तनतीने विजयनगर साम्राज्याला प्रतिरोध केला आणि दक्षिण भारतीय राजनीतिचा केंद्रबिंदू बनली.

खण्ड 1

गुलबर्गा — बहामनी सल्तनतीची पहिली राजधानी (1347-1424)

गुलबर्गा नगरीचा परिचय

गुलबर्गा (आजचे कर्नाटक राज्यातील गुलबर्गा जिल्हा) हा बहामनी सल्तनतीचा पहिला राजधानी शहर होता. हसन गंगू (अलाउद्दीन हसन बहामन शाह) यांनी 1347 मध्ये बहामनी सल्तनतीची स्थापना केली आणि गुलबर्गा हे त्यांचे मुख्य केंद्र बनवले. हे शहर दक्षिण भारतातील एक महत्वाचा व्यापार केंद्र होते आणि दिल्ली सल्तनतीपासून दूर असल्याने स्वतंत्र शासन व्यवस्था विकसित करण्यास मदत झाली.

गुलबर्गा शहर दक्कन पठारावर स्थित होते, जो व्यापार मार्गांच्या संगमस्थानी होता. या शहराचा भौगोलिक स्थान सामरिक दृष्ट्या महत्वाचा होता कारण तो विजयनगर साम्राज्याच्या उत्तरेकडे होता आणि दिल्ली सल्तनतीपासून पुरेशा अंतरावर होता.

गुलबर्गा कालखंडातील प्रमुख सुलतान

1347-1358

हसन गंगू (अलाउद्दीन हसन बहामन शाह) — बहामनी सल्तनतीचा संस्थापक. त्यांनी गुलबर्गा राजधानी म्हणून स्थापित केली आणि प्रशासनिक संरचना तयार केली.

1358-1375

मुहम्मद प्रथम — हसन गंगूचा पुत्र. त्यांनी सल्तनतीचा विस्तार केला आणि विजयनगरच्या विरुद्ध अनेक युद्धे केली.

1375-1378

मुहम्मद द्वितीय — सल्तनतीचा विस्तार आणि सुदृढीकरण.

1378-1397

दाऊद प्रथम — गुलबर्गा कालखंडातील एक महत्वाचा शासक. त्यांनी सल्तनतीचे सीमा विस्तृत केली.

1397-1422

ताज-उद-दीन फिरोज शाह — गुलबर्गा कालखंडातील अंतिम महत्वाचा शासक. त्यांचे राज्य शक्तिशाली होते.

गुलबर्गा कालखंडातील वास्तुकला आणि संस्कृती

गुलबर्गा शहरात जामा मस्जिद, हसन गंगू का मकबरा आणि अनेक दुर्ग बांधण्यात आले. या शहरातील वास्तुकला फारसी आणि भारतीय शैलीचे मिश्रण होती. गुलबर्गा हे एक सांस्कृतिक केंद्र होते जेथे फारसी साहित्य, संगीत आणि कला यांचा विकास झाला.

🏛️

गुलबर्गा जामा मस्जिद गुलबर्गा जामा मस्जिद हा भारतातील सर्वात मोठ्या मस्जिदींपैकी एक होती. यात 75 मीटर × 45 मीटर क्षेत्र होते आणि यात 2,000 लोक एकाच वेळी प्रार्थना करू शकत होते. या मस्जिदीचे गुंबद आणि मीनारे अत्यंत भव्य होती.

🕌 धार्मिक केंद्र

गुलबर्गा हे इस्लामिक संस्कृतीचे केंद्र होते. यहाँ अनेक सूफी संत आणि विद्वान राहत होते. चिश्ती आणि कादिरी सूफी परंपरांचा विकास झाला.

📚 साहित्य आणि शिक्षा

गुलबर्गा मध्ये मदरसे आणि पुस्तकालय होते. फारसी साहित्य आणि इस्लामिक ज्ञानाचा प्रसार होत होता. विद्वान आणि कवी येथे राहत होते.

खण्ड 2

गुलबर्गा कालखंडातील प्रशासन आणि संरचना

प्रशासनिक व्यवस्था

बहामनी सल्तनतीचे प्रशासन केंद्रीकृत होते, ज्याचे नेतृत्व सुलतान करत होते. सुलतानाच्या खाली वजीर (प्रधानमंत्री), दीवान-ए-अला (राजस्व मंत्री), दीवान-ए-अर्ज (सैन्य मंत्री) आणि इतर अधिकारी होते. गुलबर्गा कालखंडात हा प्रशासनिक ढांचा अत्यंत प्रभावी होता.

सल्तनत चार प्रांतांमध्ये विभागलेली होती — गुलबर्गा, दौलताबाद, बीदर आणि बेरार. प्रत्येक प्रांताचा एक सूबेदार (राज्यपाल) होता जो सुलतानाच्या अधीन काम करत होता.

सैन्य संरचना

बहामनी सल्तनतीचे सैन्य घोडदळ, पायदळ आणि हत्तीदळ यांचे संयोजन होते. गुलबर्गा कालखंडात सल्तनतीकडे लाखो सैनिक होते. सेना विजयनगर साम्राज्याच्या विरुद्ध लगेच तयार राहत होती.

सैन्य विभाग	विवरण	प्रमुख उद्देश्य
घोडदळ	अफगान आणि तुर्की घुडसवार	युद्धभूमीवर तेजी आणि आक्रमण
पायदळ	भारतीय आणि विदेशी पायदळ सैनिक	किल्ल्यांचा संरक्षण आणि रक्षा
हत्तीदळ	युद्ध हत्ती आणि महावत	सामरिक लाभ आणि भय निर्माण
नौसेना	समुद्री जहाजे आणि नाविक	व्यापार आणि तटीय संरक्षण

आर्थिक व्यवस्था

गुलबर्गा कालखंडात बहामनी सल्तनतीचे अर्थव्यवस्था कृषि, व्यापार आणि कर यांवर आधारित होते. सुलतान भूमि कर (खराज), व्यापार कर (मुक्ता) आणि इतर कर संकलित करत होते. गुलबर्गा हे व्यापार मार्गांवर असल्याने व्यापार अत्यंत समृद्ध होता.

💰

आर्थिक स्रोत बहामनी सल्तनतीचे मुख्य आर्थिक स्रोत होते — (1) कृषि उत्पादन, (2) व्यापार (विशेषतः मसाल्यांचा), (3) बंदरांमधून आयात-निर्यात कर, (4) खाण उत्पादन (हीरे आणि सोने).

खण्ड 3

बीदरचा उदय — राजधानीचे हस्तांतरण (1424)

बीदरचे भौगोलिक महत्व

बीदर (आजचे कर्नाटक राज्यातील बीदर जिल्हा) हे गुलबर्गाच्या उत्तरेकडे लगभग 100 किलोमीटर अंतरावर स्थित होते. बीदर हे उत्तर आणि दक्षिण भारताच्या संगमस्थानी होते आणि व्यापार मार्गांचे महत्वाचे केंद्र होते. या शहराचा सामरिक महत्व गुलबर्गापेक्षा अधिक होता.

1424 मध्ये, महमूद गावन (बहामनी सल्तनतीचा महान वजीर) आणि सुलतान अहमद शाह वली यांनी राजधानी गुलबर्गाहून बीदरला हस्तांतरित केली. हे निर्णय सल्तनतीच्या विस्तार आणि विजयनगरच्या विरुद्ध अधिक प्रभावी रक्षा व्यवस्था करण्यासाठी घेतला गेला.

हस्तांतरणाची कारणे

🗺️ भौगोलिक लाभ

बीदर हे उत्तर भारताच्या जवळ होते, ज्यामुळे दिल्ली सल्तनत आणि इतर उत्तरी राज्यांशी संपर्क सुलभ होता. साथीच, विजयनगरच्या विरुद्ध सैन्य मोहिम अधिक प्रभावी होऊ शकत होती.

🏰 किल्ल्यांचा संरक्षण

बीदरचा किल्ला अत्यंत मजबूत होता आणि तो सल्तनतीच्या राजधानीसाठी अधिक सुरक्षित होता. गुलबर्गा विजयनगरच्या आक्रमणांना अधिक संवेदनशील होता.

📊 व्यापार आणि अर्थव्यवस्था

बीदर हे व्यापार मार्गांचे अधिक महत्वाचे केंद्र होते. यहाँ मसाल्यांचा व्यापार, हीरे आणि इतर मूल्यवान वस्तूंचा व्यापार अधिक होता.

👑 महमूद गावनचा प्रभाव

महमूद गावन हा एक दूरदर्शी वजीर होता. त्यांनी बीदरचे विकास केले आणि तेथे नवीन प्रशासनिक केंद्र स्थापित केले. त्यांचा प्रभाव हा हस्तांतरणाचा मुख्य कारण होता.

1424 हा महत्वाचा वर्ष

1424 हा वर्ष बहामनी सल्तनतीच्या इतिहासात एक टर्निंग पॉइंट होता. या वर्षी राजधानीचे हस्तांतरण झाले आणि सल्तनत नवीन शक्तीने पुन्हा संघटित झाली. बीदर कालखंड (1424-1527) हा सल्तनतीचा सर्वात समृद्ध आणि शक्तिशाली काळ होता.

✨

नवीन युगाची सुरुवात बीदरचे हस्तांतरण हे बहामनी सल्तनतीच्या विकासाचा एक महत्वाचा पायरी होता. या नव्या राजधानीतून सल्तनत अधिक शक्तिशाली आणि सुसंघटित बनली. महमूद गावनचे प्रशासनिक सुधार आणि आर्थिक नीतींचा लाभ बीदर कालखंडात दिसून आला.

खण्ड 4

बीदर — वास्तुकला, संस्कृती आणि विकास (1424-1527)

बीदर किल्ल्याची वास्तुकला

बीदर किल्ला हा भारतातील सर्वात भव्य किल्ल्यांपैकी एक होता. यात सात बुर्ज (मीनारे), दीवारे, द्वार आणि अंतर्गत संरचना होती. किल्ल्याचे नियोजन अत्यंत वैज्ञानिक होते — यात जलापूर्ती, गोदाम, शस्त्रागार आणि इतर सुविधा होती.

बीदर किल्ल्याचे वास्तुकला फारसी, तुर्की आणि भारतीय शैलीचे मिश्रण होती. किल्ल्याच्या अंदरील महल, मस्जिद आणि इतर इमारती अत्यंत सुंदर होती. रंगीन टाइलस (नीली, हिरवी, पिवळी) आणि नक्कशीदार दरवाजे यांचा वापर केला गेला होता.

🏰 किल्ल्याचे भाग

सात बुर्ज: रक्षा आणि निरीक्षण
दीवारे: 5 किलोमीटर परिघ
द्वार: 4 मुख्य प्रवेशद्वार
महल: सुलतानचे निवास

🎨 सजावट आणि डिজाइन

रंगीन टाइलस: फारसी शैली
नक्कशीदार काम: भारतीय कलाकारांचे
फव्वारे: बाग आणि आंगणांमध्ये
चित्रकला: दीवालींवर

बीदर कालखंडातील सांस्कृतिक विकास

बीदर हे संस्कृती, साहित्य आणि कलाचे एक महत्वाचे केंद्र बनली. यहाँ फारसी कवि, संगीतकार, चित्रकार आणि विद्वान राहत होते. महमूद गावन हे एक महान संरक्षक होते आणि त्यांनी संस्कृतीचा विकास केला.

बीदरमध्ये मदरसे, पुस्तकालय आणि संगीत विद्यालय होते. यहाँ फारसी, अरबी आणि संस्कृत भाषांचा अध्ययन होत होता. सूफी संतांचे आश्रम आणि हिंदू मंदिरे भी यहाँ होती, ज्यामुळे बीदर एक सांस्कृतिक समन्वयाचे केंद्र बनली.

महमूद गावन आणि प्रशासनिक सुधार

महमूद गावन (1411-1481) हा बहामनी सल्तनतीचा सर्वश्रेष्ठ वजीर होता. त्यांनी बीदरमध्ये प्रशासनिक सुधार, सैन्य सुधार आणि आर्थिक नीतींचे सुधार केले. त्यांचे काळ (1461-1481) हा सल्तनतीचा सर्वात समृद्ध काळ होता.

प्रशासनिक सुधार: सल्तनतीचे विभाग आणि जिल्हे पुन्हा संघटित केले. अधिकारियांचे कर्तव्य स्पष्ट केले.
सैन्य सुधार: सेनेचा पुनर्गठन केला. घोडदळ, पायदळ आणि हत्तीदळ यांचा विकास केला.
आर्थिक नीती: कर संकलन व्यवस्था सुधारली. व्यापार आणि वाणिज्यचा विकास केला.
न्याय व्यवस्था: न्याय प्रणाली सुधारली. कानून आणि व्यवस्था लागू केली.
संस्कृती आणि शिक्षा: मदरसे, पुस्तकालय आणि संगीत विद्यालय स्थापित केले.
विदेश नीती: इतर राज्यांशी राजनयिक संबंध स्थापित केले. विजयनगरच्या विरुद्ध सैन्य मोहिम केली.

📖

महमूद गावन — एक महान व्यक्तिमत्व महमूद गावन हा एक विद्वान, प्रशासक आणि सैन्य नेता होता. त्यांनी बहामनी सल्तनतीला त्याच्या शिखरावर नेले. त्यांचा पतन (1481 मध्ये त्यांची हत्या) हा सल्तनतीच्या पतनाचा सूचक होता.

बीदर कालखंडातील आर्थिक समृद्धि

बीदर कालखंडात बहामनी सल्तनत अत्यंत समृद्ध होती. व्यापार, कृषि आणि खाण उत्पादन यांचा विकास झाला. बीदर हे मसाल्यांचे व्यापार केंद्र होते. यहाँ हीरे, सोने आणि इतर मूल्यवान वस्तूंचा व्यापार होत होता.

आर्थिक क्षेत्र	विवरण	महत्व
कृषि	गहू, तांदूळ, कपास, गुळ	मुख्य आय स्रोत
व्यापार	मसाले, रेशीम, कपड्यांचा निर्यात	विदेशी मुद्रा आय
खाने	हीरे, सोने, चांदी	राजकोष भरणा
कारागीरी	वस्त्र, मातीचे पात्र, धातूचे वस्तू	स्थानिक रोजगार

खण्ड 5

गुलबर्गा आणि बीदर — तुलनात्मक विश्लेषण

दोन राजधान्यांचा तुलना

गुलबर्गा आणि बीदर हे दोन्ही बहामनी सल्तनतीचे महत्वाचे राजधानी केंद्र होते, परंतु त्यांचे विकास, महत्व आणि प्रभाव वेगवेगळे होते. गुलबर्गा हे सल्तनतीचे पहिले राजधानी होते, तर बीदर हे दुसरे आणि अधिक समृद्ध राजधानी होते.

पहलू	गुलबर्गा (1347-1424)	बीदर (1424-1527)
स्थापना	हसन गंगू (1347)	महमूद गावन (1424)
कालावधी	77 वर्षे	103 वर्षे
भौगोलिक स्थान	दक्षिण भारताचे केंद्र	उत्तर आणि दक्षिणाचा संगमस्थान
सामरिक महत्व	विजयनगरच्या विरुद्ध रक्षा	उत्तर भारताशी संपर्क आणि रक्षा
आर्थिक स्थिती	समृद्ध, परंतु अस्थिर	अत्यंत समृद्ध आणि स्थिर
सांस्कृतिक विकास	प्रारंभिक विकास	पूर्ण विकास आणि समृद्धि
प्रशासनिक व्यवस्था	केंद्रीकृत, परंतु कमजोर	केंद्रीकृत आणि मजबूत
प्रमुख शासक	हसन गंगू, मुहम्मद प्रथम	अहमद शाह वली, महमूद गावन
वास्तुकला	जामा मस्जिद, मकबरे	किल्ला, महल, मस्जिद, मदरसे
पतन	राजधानी हस्तांतरण	सल्तनतीचे विभाजन (1518-1538)

गुलबर्गा कालखंडाचे वैशिष्ट्य

🌱 विकासाचा काळ

गुलबर्गा कालखंड हा बहामनी सल्तनतीचा विकासाचा काळ होता. सल्तनत नव्या राज्य म्हणून स्थापित झाली आणि त्याचे संरचना तयार झाली. हसन गंगू आणि त्यांचे उत्तराधिकारी शक्तिशाली शासक होते.

⚔️ सैन्य संघर्ष

गुलबर्गा कालखंडात विजयनगर साम्राज्याच्या विरुद्ध अनेक युद्धे झाली. सल्तनत अपेक्षाकृत कमजोर होती आणि विजयनगरचा प्रतिरोध करण्यास कठिण होत होता.

बीदर कालखंडाचे वैशिष्ट्य

👑 शक्तीचा शिखर

बीदर कालखंड हा बहामनी सल्तनतीचा शक्तीचा शिखर होता. महमूद गावनचे प्रशासनिक सुधार आणि सैन्य शक्तीचा विकास झाला. सल्तनत अत्यंत शक्तिशाली आणि समृद्ध होती.

📉 पतनाचा सूचक

बीदर कालखंडाचा अंत (1481 मध्ये महमूद गावनची हत्या) हा सल्तनतीच्या पतनाचा सूचक होता. त्यानंतर सल्तनत कमजोर होऊ लागली आणि अंतिमतः विभाजित झाली.

सांस्कृतिक तुलना

गुलबर्गा कालखंडात संस्कृती आणि साहित्याचा प्रारंभिक विकास झाला. यहाँ फारसी भाषा आणि इस्लामिक ज्ञानाचा प्रसार होत होता. परंतु बीदर कालखंडात संस्कृती आणि साहित्याचा पूर्ण विकास झाला. यहाँ महमूद गावन यांनी मदरसे, पुस्तकालय आणि संगीत विद्यालय स्थापित केले. बीदर हे एक सांस्कृतिक केंद्र बनली.

📝

मुख्य परीक्षा उत्तर गुलबर्गा आणि बीदर हे दोन्ही बहामनी सल्तनतीचे महत्वाचे राजधानी होते. गुलबर्गा (1347-1424) हे सल्तनतीचे पहिले राजधानी होते आणि यहाँ सल्तनतीची संरचना तयार झाली. बीदर (1424-1527) हे दुसरे राजधानी होते आणि यहाँ सल्तनत अपने शक्तीचे शिखरावर पोहोचली. महमूद गावनचे प्रशासनिक सुधार आणि सांस्कृतिक विकास बीदर कालखंडातील मुख्य वैशिष्ट्य होते. दोन्ही राजधान्यांचे पतन सल्तनतीच्या विभाजनाचा परिणाम होता.

खण्ड 6

परीक्षा प्रश्न आणि सारांश

मुख्य संकल्पना — स्मरणीय सूत्र

🎯 बहामनी राजधान्या G-B-M-D

G = Gulbarga (गुलबर्गा) — 1347-1424 B = Bidar (बीदर) — 1424-1527 M = Mahmud Gawan (महमूद गावन) — महान वजीर D = Deccan (दक्कन) — सल्तनतीचे क्षेत्र

इंटरैक्टिव प्रश्न — स्वयं परीक्षा करा

1 बहामनी सल्तनतीचे पहिले राजधानी कोणते होते?

A. गुलबर्गा

B. बीदर

C. दौलताबाद

D. अहमदनगर

✅ उत्तर: A — गुलबर्गा हे बहामनी सल्तनतीचे पहिले राजधानी होते. हसन गंगूने 1347 मध्ये गुलबर्गा राजधानी म्हणून स्थापित केली.

2 राजधानी गुलबर्गाहून बीदरला कधी हस्तांतरित झाली?

A. 1397

B. 1424

C. 1461

D. 1481

✅ उत्तर: B — 1424 मध्ये राजधानी गुलबर्गाहून बीदरला हस्तांतरित झाली. महमूद गावन आणि अहमद शाह वली यांनी हे निर्णय घेतला.

3 बहामनी सल्तनतीचा सर्वश्रेष्ठ वजीर कोण होता?

A. हसन गंगू

B. महमूद गावन

C. अहमद शाह वली

D. दाऊद प्रथम

✅ उत्तर: B — महमूद गावन (1411-1481) हा बहामनी सल्तनतीचा सर्वश्रेष्ठ वजीर होता. त्यांनी प्रशासनिक, सैन्य आणि आर्थिक सुधार केले.

सारांश — मुख्य बिंदू

📋 सारांश

🏛️

गुलबर्गा (1347-1424)

बहामनी सल्तनतीचे पहिले राजधानी. हसन गंगूने स्थापित केली. 77 वर्षांचा कालखंड. जामा मस्जिद आणि मकबरे प्रसिद्ध.

🏰

बीदर (1424-1527)

दुसरे राजधानी. महमूद गावनचा काळ. 103 वर्षांचा कालखंड. किल्ला, महल आणि मदरसे प्रसिद्ध.

👑

महमूद गावन

बहामनी सल्तनतीचा महान वजीर (1461-1481). प्रशासनिक, सैन्य आणि आर्थिक सुधार. संस्कृती आणि शिक्षाचा संरक्षक.

⚔️

सामरिक महत्व

गुलबर्गा — विजयनगरच्या विरुद्ध रक्षा. बीदर — उत्तर भारताशी संपर्क. दोन्ही शक्तिशाली किल्ले.

🎨

सांस्कृतिक विकास

गुलबर्गा — प्रारंभिक विकास. बीदर — पूर्ण विकास. फारसी साहित्य, संगीत, कला. मदरसे आणि पुस्तकालय.

📉

पतन आणि विभाजन

महमूद गावनची हत्या (1481) — पतनाचा सूचक. 1518-1538 मध्ये सल्तनत पाच भागांमध्ये विभाजित झाली.

परीक्षा प्रश्न (PYQ) — पूर्वीचे वर्षांचे प्रश्न

📚

परीक्षा प्रश्न

MCQ प्र. 1: बहामनी सल्तनतीचे पहिले राजधानी कोणते होते आणि कधी स्थापित झाली?

उत्तर: गुलबर्गा, 1347 मध्ये. हसन गंगू (अलाउद्दीन हसन बहामन शाह) यांनी स्थापित केली.

SHORT प्र. 2: राजधानी गुलबर्गाहून बीदरला हस्तांतरित करण्याची कारणे काय होती?

उत्तर: (1) भौगोलिक लाभ — बीदर उत्तर भारताच्या जवळ होते. (2) सामरिक महत्व — विजयनगरच्या विरुद्ध अधिक प्रभावी रक्षा. (3) किल्ल्याचा संरक्षण — बीदर किल्ला अत्यंत मजबूत होता. (4) व्यापार — बीदर व्यापार मार्गांचे अधिक महत्वाचे केंद्र होते.

LONG प्र. 3: महमूद गावन यांचे प्रशासनिक सुधार आणि त्यांचे महत्व समझाइए.

उत्तर: महमूद गावन (1411-1481) बहामनी सल्तनतीचा सर्वश्रेष्ठ वजीर होता. त्यांचे प्रशासनिक सुधार: (1) सल्तनतीचे विभाग आणि जिल्हे पुन्हा संघटित केले. (2) अधिकारियांचे कर्तव्य स्पष्ट केले. (3) सेनेचा पुनर्गठन केला. (4) कर संकलन व्यवस्था सुधारली. (5) न्याय प्रणाली सुधारली. (6) मदरसे, पुस्तकालय आणि संगीत विद्यालय स्थापित केले. त्यांचे महत्व: बहामनी सल्तनत अत्यंत शक्तिशाली आणि समृद्ध बनली. सल्तनत अपने शक्तीचे शिखरावर पोहोचली.

MCQ प्र. 4: बीदर किल्ल्याचे वास्तुकला कोणत्या शैलीचे मिश्रण होते?

उत्तर: फारसी, तुर्की आणि भारतीय शैलीचे मिश्रण. किल्ल्यात रंगीन टाइलस, नक्कशीदार दरवाजे आणि फव्वारे होते.

SHORT प्र. 5: गुलबर्गा आणि बीदर यांचे मुख्य फरक काय होते?

उत्तर: गुलबर्गा (1347-1424) — पहिले राजधानी, विकासाचा काळ, अपेक्षाकृत कमजोर. बीदर (1424-1527) — दुसरे राजधानी, शक्तीचा शिखर, अत्यंत समृद्ध. गुलबर्गा कालखंडात सल्तनत स्थापित झाली, तर बीदर कालखंडात सल्तनत अपने पूर्ण विकासावर पोहोचली.

←◂ पिछला विषयबहामनी सल्तनतीची स्थापना (1347) — हसन गंगू (अलाउद्दीन हसन बहामन शाह)अगला विषय ▸महमूद गावन — बहामनीचा महान वजीर, प्रशासकीय सुधारणा→