👤 Content Structure Map

महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्वे — Content Structure

MPSC परीक्षा | Topics & Subtopics Outline

32Topics

352Subtopics

8Sections

📋 विषय-सूची

1 प्राचीन काळातील महापुरुष व संत 2 मध्ययुगीन राज्यकर्ते — यादव, बहमनी व विजयनगर काळ 3 मराठा साम्राज्य — छत्रपती, पेशवे व सेनानी 4 भक्ती-सुधारणा चळवळीचे संत व समाजसुधारक 5 स्वातंत्र्यलढ्यातील क्रांतिकारक व नेते 6 साहित्य, कविता व पत्रकारिता 7 विज्ञान, शिक्षण व सामाजिक कार्य 8 कला, संगीत, चित्रकला व नाट्य 9 स्वातंत्र्योत्तर राजकारण व प्रशासन 10 उद्योग, अर्थकारण व तंत्रज्ञान 11 क्रीडा — क्रिकेट, कुस्ती, बुद्धिबळ व इतर 12 चित्रपट, मनोरंजन व आधुनिक सांस्कृतिक व्यक्तिमत्त्वे 13 दलित चळवळ, आंबेडकरवाद व सामाजिक न्याय 14 महिला व्यक्तिमत्त्वे — विविध क्षेत्रे 15 आंतरराष्ट्रीय ख्याती व पद्म पुरस्कार विजेते 16 पर्यावरण, ग्रामविकास व सामाजिक उद्योजकता 17 न्यायपालिका, सनदी सेवा व संरक्षण क्षेत्र 18 पत्रकारिता, माध्यम व विचारवंत 19 शेती, सहकार व ग्रामीण नेतृत्व 20 तत्त्वज्ञान, अध्यात्म व योग 21 स्थापत्यकला, शिल्पकला व लोककला 22 महाराष्ट्राचे राज्यपाल, मुख्यमंत्री व केंद्रीय नेते 23 भाषा व साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते 24 आरोग्य, वैद्यकशास्त्र व सार्वजनिक आरोग्य 25 शिक्षणतज्ज्ञ, विद्यापीठ स्थापक व संशोधक 26 लष्करी व्यक्तिमत्त्वे — कारगिल ते स्वातंत्र्यसंग्राम 27 अवकाश, संरक्षण तंत्रज्ञान व ISRO योगदान 28 ज्ञानपीठ, साहित्य रत्न व महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार 29 लोकसंगीत, तमाशा, लावणी व लोककला कलाकार 30 पर्यटन, वारसा स्थळे व संस्कृती रक्षक 31 आदिवासी नेतृत्व व वनहक्क चळवळ 32 समकालीन प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वे

विभाग 1

प्राचीन व मध्ययुगीन महापुरुष

1 प्राचीन काळातील महापुरुष व संत

12 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

ज्ञानेश्वर (1275–1296) — ज्ञानेश्वरी (भगवद्गीतेवर मराठी भाष्य), पसायदान, आळंदी येथे समाधी, वारकरी संप्रदायाचे प्रवर्तक
नामदेव (1270–1350) — भक्तिकवी, पंढरपूर वारीचे आद्य प्रचारक, पंजाबमध्येही कीर्तन प्रसार, गुरुग्रंथसाहिबात अभंगांचा समावेश
एकनाथ (1533–1599) — पैठण येथील संत, भारुडे रचना, एकनाथी भागवत, जातिभेद विरोधी कार्य
तुकाराम (1598–1650) — देहू गावचे संत, गाथा (4000+ अभंग), इंद्रायणी नदीत गाथा बुडवणे व पुन्हा मिळणे, MPSC प्रश्नांत वारंवार उल्लेख
मुक्ताबाई (13वे शतक) — ज्ञानेश्वरांची भगिनी, अभंग रचना, महिला संतांमध्ये अग्रगण्य
चोखामेळा (14वे शतक) — महाराचे संत, विठ्ठलभक्त, अस्पृश्यतेविरुद्ध आवाज, मंगळवेढा येथील वास्तव्य
जनाबाई (13वे शतक) — नामदेवांची दासी व शिष्या, अभंगातून स्त्री-व्यथा मांडणे
कान्होपात्रा (15वे शतक) — नर्तकी संत, विठ्ठलभक्त, बादशहाच्या अत्याचाराविरुद्ध जीव दिला
सोपानदेव — ज्ञानेश्वरांचा बंधू, सासवड येथे समाधी, वारकरी परंपरेतील महत्त्वाचे नाव
निवृत्तिनाथ — ज्ञानेश्वरांचे ज्येष्ठ बंधू व गुरू, नाथपंथाशी संबंध
भानुदास (15वे शतक) — एकनाथांचे पूर्वज, विजयनगरहून विठ्ठलाची मूर्ती परत आणली
नागदेव — यादवकालीन विद्वान, ‘धर्मामृत’ ग्रंथाचे रचनाकार

2 मध्ययुगीन राज्यकर्ते — यादव, बहमनी व विजयनगर काळ

11 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

सिंघण (यादव, 1200–1247) — देवगिरी यादव वंशाचा सर्वात शक्तिशाली राजा, ‘हेमाद्री’ हे मंत्री, हेमाडपंथी स्थापत्याचा प्रसार
रामचंद्र यादव (1271–1311) — देवगिरीचा शेवटचा प्रभावी यादव राजा, अल्लाउद्दीन खिलजीने 1294 मध्ये लूट केली
हेमाद्री (13वे शतक) — यादवकालीन मंत्री व विद्वान, ‘चतुर्वर्गचिंतामणि’ ग्रंथकार, हेमाडपंथ शैलीचे प्रणेते
महमूद गवान (बहमनी, 1411–1481) — बहमनी सल्तनतचा महान वजीर, बिदर येथील मदरसा बांधणी, व्यापार व शिक्षण प्रसार
अहमदनगरची चाँद बिबी (1550–1599) — निजामशाही राज्याची वीर राणी, 1595 मध्ये अकबराच्या सैन्याशी लढा, अहमदनगर किल्ला राखला
मलिक अंबर (1550–1626) — अबिसिनियन दास ते निजामशाहीचा प्रधानमंत्री, मुघलांना सतत आव्हान, रेव्हेन्यू सुधारणा
इब्राहिम आदिलशाह II (विजापूर, 1580–1627) — कला व संगीतप्रेमी सुलतान, ‘किताब-ए-नवरस’ संगीतग्रंथ रचनाकार
कृष्णदेवराय (विजयनगर, 1509–1529) — ‘तेलुगु कविता सम्राट’, बिदरपर्यंत अधिकार, उत्कृष्ट प्रशासन व धार्मिक सहिष्णुता
शहाजी भोसले (1594–1664) — छत्रपती शिवाजींचे पिता, विजापूर व मुघल दरबारात सेवा, दक्षिणेत स्वतंत्र जहागिरी
जिजाबाई (1598–1674) — शिवाजीच्या मातोश्री, स्वराज्य स्थापनेची प्रेरणाशक्ती, ‘राज्यमाता’ ही उपाधी
समर्थ रामदास (1608–1681) — शिवकालीन संत, दासबोध ग्रंथ, मठ स्थापना, शिवाजींचे आध्यात्मिक गुरू

विभाग 2

मराठा साम्राज्य — छत्रपती, पेशवे व सेनानी

3 मराठा साम्राज्य — छत्रपती, पेशवे व सेनानी

13 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

छत्रपती शिवाजी महाराज (1630–1680) — स्वराज्याचे संस्थापक, राज्याभिषेक 1674, किल्ले बांधणी (350+), नौदल स्थापना, गनिमी काव्याचे प्रणेते
छत्रपती संभाजी महाराज (1657–1689) — शिवाजींचे पुत्र, बुधभूषण ग्रंथ रचना (संस्कृत), औरंगजेबाशी लढा, 1689 मध्ये हौतात्म्य
छत्रपती राजाराम महाराज (1670–1700) — जिंजीस आश्रय, मराठा प्रतिकार सुरू ठेवला, ताराबाईंचे पती
ताराबाई (1675–1761) — राजारामाच्या विधवा, मराठा साम्राज्याची धुरा सांभाळली, मुघलांशी यशस्वी युद्ध, ‘मराठ्यांची वाघीण’
बाळाजी विश्वनाथ (1713–1720) — पहिले कार्यक्षम पेशवे, मुघल दरबारात मराठा वर्चस्व प्रस्थापित
बाजीराव पेशवे I (1700–1740) — ‘रणमर्द बाजीराव’, 41 युद्धे अजिंक्य, दिल्लीवर स्वारी, मस्तानीशी प्रेम
नानासाहेब पेशवे (बाळाजी बाजीराव, 1721–1761) — पेशवाईचा सुवर्णकाळ, पुण्याचा विकास, पानिपत तिसरी लढाई (1761)
माधवराव पेशवे (1745–1772) — थोरले माधवराव, मराठा साम्राज्याचे पुनरुज्जीवन, अल्पायुषी पण कर्तबगार
नाना फडणवीस (1742–1800) — पेशवाईचे शेवटचे महान मुत्सद्दी, ‘मराठी साम्राज्याचा कारभारी’
महादजी शिंदे (1730–1794) — उत्तरेत मराठा पुनरुत्थान, दिल्लीत मराठा प्रभुत्व, मुघल बादशहाचा प्रतिनिधी
तुकोजीराव होळकर — इंदोर संस्थानाचे संस्थापक, मराठा उत्तर भारतातील विस्तार
छत्रपती शाहू महाराज (कोल्हापूर, 1874–1922) — सामाजिक सुधारणांचे जनक, आरक्षणाचे जनक (1902), बहुजन शिक्षण, MPSC परीक्षेत वारंवार विचारले जाणारे
उमाबाई दाभाडे — स्त्री सेनापती, मराठा इतिहासातील पहिल्या महिला सेनापती म्हणून गौरव

विभाग 3

भक्ती-सुधारणा चळवळ व समाजसुधारक

4 भक्ती-सुधारणा चळवळीचे संत व समाजसुधारक

12 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

महात्मा जोतीराव फुले (1827–1890) — सत्यशोधक समाजाचे संस्थापक (1873), मुलींची पहिली शाळा 1848 (पुणे), ‘गुलामगिरी’ व ‘शेतकऱ्याचा आसूड’ ग्रंथ
सावित्रीबाई फुले (1831–1897) — भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, महिला शिक्षणाची अग्रदूत, प्लेग रुग्णांची सेवा
गोपाळ गणेश आगरकर (1856–1895) — ‘सुधारक’ पत्राचे संपादक, स्त्री-स्वातंत्र्य, बालविवाह विरोध, विधवा विवाहाचा पुरस्कार
महर्षी धोंडो केशव कर्वे (1858–1962) — विधवा विवाह, महिला विद्यापीठाचे संस्थापक (SNDT, 1916), शतायुषी, भारतरत्न 1958
गोपाळ कृष्ण गोखले (1866–1915) — सर्व्हंट्स ऑफ इंडिया सोसायटीचे संस्थापक, लोकमान्य टिळकांचे राजकीय विरोधक, गांधींचे राजकीय गुरू
लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक (1856–1920) — ‘स्वराज्य माझा जन्मसिद्ध हक्क’, गणेशोत्सव व शिवजयंती चळवळी, ‘केसरी’ व ‘मराठा’ पत्रे
विठ्ठल रामजी शिंदे (1873–1944) — डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन, अस्पृश्यता निवारण, सत्यशोधक परंपरा पुढे नेली
रमाबाई रानडे (1858–1924) — सेवासदन संस्था, महिला शिक्षण व सामाजिक कार्य, न्यायमूर्ती रानडेंच्या पत्नी
न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे (1842–1901) — प्रार्थना समाजाचे नेते, सामाजिक-धार्मिक सुधारणा, अर्थशास्त्रज्ञ
पंडिता रमाबाई (1858–1922) — महिला हक्क कार्यकर्त्या, मुक्ती मिशन संस्था, विधवा व दलित महिलांसाठी कार्य
गाडगे बाबा (1876–1956) — कीर्तनातून स्वच्छता व शिक्षणाचा प्रसार, रात्रशाळा, ‘गाडगे बाबा धर्म’ — मानवसेवाच ईश्वरसेवा
तुकडोजी महाराज (1909–1968) — राष्ट्रसंत, ‘ग्रामगीता’ रचना, ग्राम स्वच्छता व सहकारी विचार, राष्ट्रीय एकात्मतेसाठी कार्य

विभाग 4

स्वातंत्र्यलढा व राष्ट्रीय चळवळ

5 स्वातंत्र्यलढ्यातील क्रांतिकारक व नेते

12 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

वासुदेव बळवंत फडके (1845–1883) — भारतातील पहिला सशस्त्र उठाव संघटक, रामोशी सत्ता, अडेन येथे कारावास व मृत्यू
चाफेकर बंधू — दामोदर, बाळकृष्ण, वासुदेव — पुण्यात रँड व आयर्स्टचा वध 1897, फाशी, पहिले क्रांतिकारक
विनायक दामोदर सावरकर (1883–1966) — ‘1857 — स्वातंत्र्यसमरचे’ लेखक, अभिनव भारत, अंदमानात दोन जन्मठेपेची शिक्षा, हिंदुत्वाचे प्रणेते
लोकमान्य टिळक — होमरूल लीग (1916), मंडालेत कारावास (1908), ‘गीतारहस्य’ ग्रंथ, पुणे काँग्रेस अधिवेशन 1895
सेनापती बापट (1880–1967) — ‘मुळशी सत्याग्रह’ (1921-24), शेतकरी हक्कांसाठी लढा, पुणे येथे राष्ट्रध्वज फडकवला
नाना पाटील (1900–1976) — ‘प्रतिसरकार’ नेते, सातारा जिल्हा, ‘क्रांतिसिंह’ — तोफडे न्यायालय स्थापन
श्रीपाद अमृत डांगे (1899–1991) — भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचे संस्थापक सदस्य, पहिल्या लोकसभेत, कामगार चळवळ
स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचे बंधू — बाबाराव सावरकर (1879–1945), क्रांतिकारक, अंदमानात कारावास
यशवंतराव चव्हाण (1913–1984) — ‘स्वातंत्र्यसैनिक ते महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री’, संरक्षणमंत्री 1962, गृहमंत्री
अण्णासाहेब पटवर्धन — भूदान चळवळ, विनोबा भावेंचे सहकारी, सामाजिक परिवर्तन
कॉम्रेड रोझा देशपांडे — महिला कामगार चळवळीतील अग्रणी, मुंबईतील गिरणी कामगार संघटन
उषा मेहता (1920–2000) — काँग्रेस रेडिओ (1942 भूमिगत), भारत छोडो आंदोलनात महत्त्वाची भूमिका, पद्मविभूषण

6 साहित्य, कविता व पत्रकारिता

11 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

विष्णुशास्त्री चिपळूणकर (1850–1882) — ‘निबंधमाला’ पत्रिका, आधुनिक मराठी गद्याचे जनक, राष्ट्रीय जागृतीचे कार्य
हरी नारायण आपटे (1864–1919) — आधुनिक मराठी कादंबरीचे जनक, ‘पण लक्षात कोण घेतो’, ‘यशवंतराव’
केशवसुत (1866–1905) — आधुनिक मराठी कवितेचे जनक, ‘तुतारी’, ‘नवा शिपाई’ कविता
ग. दि. माडगूळकर (1919–1977) — ‘गदिमा’, गीतरामायण — मराठी सांस्कृतिक खजिना, 2+ हजार गाणी, पद्मभूषण
पु. ल. देशपांडे (1919–2000) — ‘पुलं’, ‘बटाट्याची चाळ’, ‘व्यक्ती आणि वल्ली’, महाराष्ट्र भूषण 1995
विजय तेंडुलकर (1928–2008) — ‘घाशीराम कोतवाल’, ‘सखाराम बाइंडर’ — मराठी नाटकाला आंतरराष्ट्रीय ख्याती
बाळ सीताराम मर्ढेकर (1909–1956) — आधुनिक मराठी कवितेचे शिल्पकार, ‘सांध्यछाया’ काव्यसंग्रह
दुर्गा भागवत (1910–2002) — लेखिका, लोकसंस्कृती संशोधक, ‘पैस’ ग्रंथ
ना. घ. देशपांडे — ‘नाघ’, विनोदी साहित्य, मराठी व्यंगचित्रकार
आनंद यादव (1935–2013) — ‘नटसम्राट’ नव्हे — ‘झोंबी’ कादंबरी, ग्रामीण जीवनाचे चित्रण, साहित्य अकादमी पुरस्कार
वि. स. खांडेकर (1898–1976) — ‘ययाति’ कादंबरी — ज्ञानपीठ पुरस्कार 1974, मराठीतील पहिले ज्ञानपीठ विजेते

विभाग 5

विज्ञान, शिक्षण, दलित चळवळ व सामाजिक कार्य

7 विज्ञान, शिक्षण व सामाजिक कार्य

11 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

डॉ. होमी जहांगीर भाभा (1909–1966) — अणुशक्तीचे जनक, BARC (TIFR) संस्थापक, भाभा अणु संशोधन केंद्र, विमान अपघातात मृत्यू
डॉ. विक्रम साराभाई — ISRO संस्थापक (मूळ गुजराती पण मुंबईत कार्य), अणु व अवकाश क्षेत्रात महाराष्ट्राशी संबंध
नारायण दाभोलकर (1945–2013) — अंनिस (अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती) संस्थापक, ‘महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन विधेयक’ लढा, हत्या
बाबा आमटे (1914–2008) — आनंदवन, कुष्ठरुग्ण पुनर्वसन, ‘मला उत्तर हवे आहे’ नर्मदा आंदोलन, रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार
प्रकाश आमटे (1948–) — माडिया गोंड आदिवासींसाठी हेमलकसा प्रकल्प, बाबा आमटेंचे चिरंजीव, रॅमन मॅगसेसे
डॉ. श्रीराम लागू (1927–2019) — नेत्ररोगतज्ज्ञ व महान अभिनेते, विवेकवाद, अंधश्रद्धा विरोध
एकनाथ सोलापूरकर — ‘मराठवाडा विद्यापीठ नामांतर’ चळवळीचे समर्थक
विठ्ठल विघ्नेश्वर — आदिवासी शिक्षणासाठी कार्यकर्ते
डॉ. प्रफुल्ल विजयकर — प्रसिद्ध कर्करोगतज्ज्ञ, टाटा मेमोरियल, आहार व कर्करोग संशोधन
सिंधुताई सपकाळ (1948–2022) — ‘अनाथ मुलांची माई’, 1400+ मुले दत्तक, ‘मी सिंधुताई सपकाळ’ चित्रपट, पद्मश्री
रत्नाबाई टिंबा सावंत — ‘बचत गट’ चळवळीतील महिला नेत्या, ग्रामीण महिला सक्षमीकरण

8 कला, संगीत, चित्रकला व नाट्य

11 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

बालगंधर्व (नारायण श्रीपाद राजहंस, 1888–1967) — मराठी नाट्यसंगीताचे पितामह, ‘शाकुंतल’, महिला भूमिका पुरुष कलाकाराने साकारणे
पंडित भीमसेन जोशी (1922–2011) — किराणा घराण्याचे शास्त्रीय गायक, भारतरत्न 2009, ‘मिले सुर मेरा तुम्हारा’
लता मंगेशकर (1929–2022) — ‘सुरांची राणी’, 30,000+ गाणी, भारतरत्न 2001, गानकोकिळा
आशा भोसले (1933–) — लताचे भगिनी, बॉलिवूड व जागतिक पातळीवर संगीत, Guinness Record
पंडित जसराज (1930–2020) — मेवाती घराण्याचे गायक (मूळ हरियाणा पण मुंबई कार्यक्षेत्र), ग्रहाला नाव
के. एल. सहगल — मराठी संगीत परंपरेशी संबंधित
राम गणेश गडकरी (1885–1919) — ‘गोविंदाग्रज’, ‘एकच प्याला’ नाटक, प्रेमळ विनोद व सामाजिक टीका
मा. गो. रांगणेकर — मराठी बालसाहित्य, ‘नाचत येरे मोरा’
मधुसूदन पेंढारकर — लोकशाहीर, अण्णाभाऊ साठेंसोबत शाहीर चळवळ
एम. एफ. हुसेन (मकबूल फिदा हुसेन, 1915–2011) — आधुनिक भारतीय चित्रकलेचे ‘पिकासो’, धुळे येथे जन्म, वादग्रस्त व प्रभावी
वसंत देसाई — ‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर’ चित्रपट संगीत, मराठी व हिंदी चित्रपटसंगीत

9 स्वातंत्र्योत्तर राजकारण व प्रशासन

11 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

यशवंतराव चव्हाण (1913–1984) — महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री (1960), संरक्षणमंत्री, गृहमंत्री, अर्थमंत्री, उपप्रधानमंत्री
वसंतराव नाईक (1913–1979) — ‘हरितक्रांतीचे जनक’, सलग 11 वर्षे मुख्यमंत्री (1963–75), वर्षाईतील बदल
शरद पवार (1940–) — 4 वेळा मुख्यमंत्री, केंद्रीय कृषिमंत्री, NCP संस्थापक, क्रिकेट बोर्ड — ICC अध्यक्ष
बाळासाहेब ठाकरे (1926–2012) — शिवसेना संस्थापक (1966), मुंबईचे ‘रिमोट कंट्रोल’, व्यंगचित्रकार ते नेते
शंकरराव चव्हाण (1920–2004) — दोन वेळा मुख्यमंत्री, गृहमंत्री (केंद्र), महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमा वाद
गोपीनाथ मुंडे (1949–2014) — OBC नेते, भाजपचे महाराष्ट्र प्रमुख, केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्री — अपघाती मृत्यू
सुशीलकुमार शिंदे (1941–) — मुख्यमंत्री, गृहमंत्री (केंद्र), आंध्रचे राज्यपाल, पहिले दलित मुख्यमंत्री महाराष्ट्र
विलासराव देशमुख (1945–2012) — 26/11 नंतर मुख्यमंत्री, AIIMS मुंबई, अभिनेता रितेश देशमुखचे पिता
नितीन गडकरी (1957–) — केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्री, नागपूर विकास, बंदर विकास
उद्धव ठाकरे (1960–) — शिवसेना नेते, महाराष्ट्र मुख्यमंत्री 2019–22, महाविकास आघाडी सरकार
देवेंद्र फडणवीस (1970–) — भाजप नेते, मुख्यमंत्री (2014–2019 व 2023–), नागपूर, महायुती सरकार

विभाग 6

दलित चळवळ, उद्योग, क्रीडा व चित्रपट

10 उद्योग, अर्थकारण व तंत्रज्ञान

11 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

जमशेटजी टाटा (1839–1904) — टाटा उद्योगसमूहाचे संस्थापक, TISCO (जमशेदपूर), IISc बंगळुरू — मुंबई कार्यक्षेत्र
धीरूभाई अंबानी (1932–2002) — रिलायन्स इंडस्ट्रीज, ‘एक रूपयातून साम्राज्य’, मुंबई — पॉलिएस्टर धागा ते पेट्रोकेमिकल
एन. आर. नारायण मूर्ती — इन्फोसिसचे संस्थापक (पुणे शाखा महत्त्वाची), IT उद्योगाचे प्रणेते
रतन टाटा (1937–2024) — टाटा सन्सचे अध्यक्ष, ‘नॅनो’ कार, आंतरराष्ट्रीय उद्योग विस्तार, परोपकारी
डॉ. विजय माल्या — किंगफिशर, ‘King of Good Times’, नंतर आर्थिक वाद
कुमार मंगलम बिर्ला — आदित्य बिर्ला समूह, मुंबई, सीमेंट-दूरसंचार क्षेत्र
दीपक पारेख (1944–) — HDFC बँकेचे संस्थापक, भारतीय गृहकर्ज उद्योगाचे जनक, पद्मभूषण
उदय कोटक (1959–) — Kotak Mahindra Bank, पुण्यात शिक्षण, भारतीय बँकिंग क्षेत्रातील महत्त्वाचे नाव
प्रफुल्ल पटेल — नागरी उड्डयन क्षेत्रात धोरणात्मक बदल, विमानतळ विकास
नंदन निलेकणी — Infosys सहसंस्थापक, UIDAI (Aadhaar) अध्यक्ष
मुकेश अंबानी (1957–) — रिलायन्स Jio, मुंबई मुख्यालय, आशिया-आफ्रिका टेलिकॉम, सर्वात श्रीमंत भारतीय

11 क्रीडा — क्रिकेट, कुस्ती, बुद्धिबळ व इतर

11 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

सचिन तेंडुलकर (1973–) — ‘क्रिकेटचा देव’, 100 आंतरराष्ट्रीय शतके, भारतरत्न 2014, राज्यसभा खासदार, मुंबई
सुनील गावसकर (1949–) — ‘सनी’, पहिले 10,000 कसोटी धावा, 34 शतके, ‘सनी डेज’ आत्मकथन, मुंबई
दिलीप वेंगसरकर (1956–) — ‘कर्नल’, Lords च्या तीन शतकांचे विक्रम, मुंबई, BCCI अध्यक्ष
रोहित शर्मा (1987–) — 3 ODI द्विशतके, T20 विश्वचषक 2024 विजेता कर्णधार, मुंबई इंडियन्स
विनेश फोगाट — (हरियाणा मूळ) 2024 पॅरिस ऑलिम्पिक पदक वाद — महाराष्ट्र संबंधित नाही, सावधान
के. डी. जाधव (1926–1984) — महाराष्ट्राचे पहिले ऑलिम्पिक पदकविजेते, हेलसिंकी 1952, कुस्तीमध्ये कांस्य
विश्वनाथन आनंद — (तमिळनाडू, पण मुंबईशी संबंध) — बुद्धिबळ विश्वविजेते
मिल्खा सिंह — पुण्यात प्रशिक्षण केंद्र
पी. टी. उषा — (केरळ) — नाशिकमध्ये महाराष्ट्र क्रीडा प्रतिनिधित्व
संजय मांजरेकर (1965–) — मुंबई क्रिकेटर, समालोचक, सुनील गावसकरांचे चिरंजीव
मिताली राज — महिला क्रिकेटच्या ‘सचिन’, महाराष्ट्र क्रिकेट संस्था

12 चित्रपट, मनोरंजन व आधुनिक सांस्कृतिक व्यक्तिमत्त्वे

11 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

दादासाहेब फाळके (1870–1944) — भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक, ‘राजा हरिश्चंद्र’ (1913) — पहिला भारतीय चित्रपट, नाशिक
बालचंद्र (B.V. कारंत) — मराठी चित्रपट दिग्दर्शक
श्याम बेनेगल — ‘अंकुर’, ‘मंथन’, समांतर चित्रपट चळवळ, पुण्यात शिक्षण
जब्बार पटेल — ‘उंबरठा’, ‘सामना’, मराठी चित्रपटाला राष्ट्रीय ख्याती
रितेश देशमुख (1978–) — मराठी चित्रपट निर्माते, ‘हुतुतु’, ‘वेड’, कोल्हापूर
नाना पाटेकर (1951–) — ‘क्रांतिवीर’, ‘नाम’, अभिनयाचे बादशहा, शेतकरी मदत ‘नाम’ संस्था
सई परांजपे (1938–) — ‘स्पर्श’, ‘चश्म-ए-बद्दूर’, ‘दिशा’ — FTII पुणे
स्मिता पाटील (1955–1986) — ‘उंबरठा’, ‘मंथन’, राष्ट्रीय पुरस्कार, पुणे, अल्पायुषी महान अभिनेत्री
आशुतोष गोवारीकर (1964–) — ‘लगान’, ‘जोधा-अकबर’, ‘स्वदेस’, पुणे FTII, ऑस्कर नामांकन
नागराज मंजुळे (1977–) — ‘फँड्री’, ‘सैराट’ — मराठी चित्रपटाला जागतिक ओळख, दलित जीवन चित्रण
अमोल पालेकर (1944–) — ‘गोलमाल’, ‘चितचोर’, मराठी समांतर चित्रपट दिग्दर्शक, ‘थोडासा रुमानी हो जाएं’

विभाग 7

दलित चळवळ, महिला व्यक्तिमत्त्वे आणि आंतरराष्ट्रीय मान्यवर

13 दलित चळवळ, आंबेडकरवाद व सामाजिक न्याय

12 subtopics — या topic मध्ये cover होणारे points:

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (1891–1956) — भारतीय संविधानाचे शिल्पकार, न्यायशास्त्र, अर्थशास्त्र, समाजशास्त्र — तीन डॉक्टरेट, ‘जाती निर्मूलन’, बौद्ध धर्म स्वीकार 14 ऑक्टोबर 1956
रामदास आठवले (1959–) — रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया, दलित राजकारणाचे नेते, केंद्रीय सामाजिक न्याय राज्यमंत्री
प्रकाश आंबेडकर — बाबासाहेबांचे नातू, वंचित बहुजन आघाडी संस्थापक, राजकीय नेते
नामदेव ढसाळ (1949–2014) — दलित पँथरचे सहसंस्थापक (1972), ‘गोलपीठा’ काव्यसंग्रह, मराठी साहित्यात क्रांती
जे. व्ही. पवार — दलित पँथर सहसंस्थापक, दलित साहित्याचे इतिहासकार
अण्णाभाऊ साठे (1920–1969) — लोकशाहीर, ‘माझी मैना’ व इतर कादंबऱ्या, दलित साहित्याचे पितामह
बाबूराव बागुल (1930–2008) — ‘जेव्हा मी जात चोरली होती’ — दलित कथालेखक, साहित्य अकादमी
उर्मिला पवार — दलित महिला लेखिका, आत्मकथन ‘आयदान’
दयाबाई — सामाजिक कार्यकर्त्या, आदिवासी व दलित महिलांसाठी कार्य, मध्य प्रदेशात महाराष्ट्रीय काम
माणिक गोडघाटे (ग्रेस, 1937–2012) — आधुनिक मराठी कविता, रुपक व प्रतीकांचा वापर
शाहीर साबळे — लोकसंगीत, दलित चळवळीतील शाहीर परंपरा
डॉ. यशवंत मनोहर (1945–) — दलित साहित्यातील ज्येष्ठ विचारवंत, ‘महाराष्ट्र टाइम्स’ स्तंभलेखक