हरपालदेव — यादवांचा शेवटचा वंशज

हरपालदेव (1318 पर्यंत) हा यादव राजवंशाचा शेवटचा वंशज होता. तो रामचंद्र देवचा पुत्र होता आणि यादवांचे अंतिम शासक म्हणून इतिहासात ओळखला जातो. मुबारक खिलजीच्या आक्रमणात 1318 मध्ये तिचा वध झाला, ज्यामुळे यादव राजवंशाचा संपूर्ण अंत झाला.

हरपालदेवचे वंशावळ

हरपालदेव हा भिल्लम V (यादव साम्राज्याचा खरा संस्थापक, इ.स. 1187) च्या वंशातून आला होता. तिचा पिता रामचंद्र देव (किंवा रामदेवराय) हा यादवांचा शेवटचा शक्तिशाली सम्राट होता. अलाउद्दीन खिलजीच्या आक्रमणानंतर (1296) यादव राजवंश हळूहळू कमजोर होत गेला. रामचंद्र देवचा मृत्यू 1313 मध्ये झाला आणि हरपालदेव राजा बनला.

• राजवंशाची स्थापना: इ.स. 850 मध्ये (दृढप्रहार आणि सेउणचंद्र)
• शक्तीचा शिखर: सिंघण आणि रामचंद्र देवच्या काळात (13 व्या शतकात)
• पतन: अलाउद्दीन खिलजीचे आक्रमण (1296) आणि हरपालदेवची हत्या (1318)

रामचंद्र देवचा मृत्यू 1313 मध्ये झाला. तिचा काळ यादव राजवंशाच्या पतनाचा काळ होता. अलाउद्दीन खिलजीच्या आक्रमणानंतर (1296) यादवांचे साम्राज्य हळूहळू संकुचित होत गेले. देवगिरी (दौलताबाद) पर्यंत दिल्लीचा नियंत्रण आला होता.

अलाउद्दीन खिलजीचे आक्रमण (1296) — परिणाम

अलाउद्दीन खिलजीने 1296 मध्ये देवगिरीवर आक्रमण केले. यादवांना भारी नुकसान झाले. रामचंद्र देवने दिल्लीला कर देऊन शांती केली. परंतु यादव राजवंश कधीही पूर्ण शक्तीला परत आले नाहीत.

हरपालदेवचा राजकाळ (1313-1318)

हरपालदेव 1313 मध्ये राजा बनला. परंतु तिचा राजकाळ केवळ 5 वर्षांचा होता. यादव राजवंश अत्यंत कमजोर होता. दिल्लीचा सुलतान मुबारक खिलजी (अलाउद्दीन खिलजीचा पुत्र) हरपालदेवला धमकावत होता. हरपालदेव राजकीय षड्यंत्रात अडकला होता.

मुबारक खिलजी (1316-1320) हा दिल्लीचा सुलतान होता. तो अलाउद्दीन खिलजीचा पुत्र होता. मुबारक खिलजीने 1318 मध्ये देवगिरीवर आक्रमण केले आणि हरपालदेवची हत्या केली. यामुळे यादव राजवंशाचा संपूर्ण अंत झाला.

मुबारक खिलजीचे आक्रमणाचे कारण

मुबारक खिलजीने हरपालदेवला धमकावले होते. हरपालदेव दिल्लीला कर देऊ शकत नव्हता. यादव राजवंश अत्यंत कमजोर होता. मुबारक खिलजीने यादवांचा संपूर्ण नाश करण्याचा निर्णय घेतला. 1318 मध्ये तो देवगिरीवर आक्रमण केला.

हरपालदेवची हत्या — विवरण

मुबारक खिलजीचे सैन्य देवगिरीवर आक्रमण केले. हरपालदेव पराजित झाला. तिला बंदी बनवले गेले. ऐतिहासिक स्रोतांनुसार, मुबारक खिलजीने हरपालदेवची हत्या केली. काही स्रोतांमध्ये असे म्हटले आहे की हरपालदेव बंदीत मरण पावला. परंतु बहुतेक इतिहासकार मानतात की मुबारक खिलजीने हरपालदेवची हत्या केली.

हरपालदेवची हत्या (1318) यादव राजवंशाचा अंत होता. यादवांचा 468 वर्षांचा राजवंश संपला. यामुळे महाराष्ट्रातील राजकीय परिस्थिती पूर्णपणे बदलली. दिल्लीचा सुलतान महाराष्ट्रावर संपूर्ण नियंत्रण आला.

यादव राजवंशाचा अंत — परिणाम

हरपालदेवची हत्या (1318) यामुळे यादव राजवंश संपला. देवगिरी (दौलताबाद) पूर्णपणे दिल्लीचे नियंत्रणात आला. महाराष्ट्रातील स्वतंत्र राजवंश संपले. दिल्लीचा सुलतान महाराष्ट्रावर शासन करू लागला.

यादव राजवंशाचा ऐतिहासिक महत्त्व

यादव राजवंश 468 वर्षे (850-1318) महाराष्ट्रावर शासन करत होता. यादवांचा काळ महाराष्ट्रातील सोने काळ होता. यादवांनी देवगिरी (दौलताबाद) किल्ला बांधला. यादवांचे काळ साहित्य, कला आणि संस्कृतीचा काळ होता. हेमाद्री आणि ज्ञानेश्वर यादवकालीन महान विद्वान होते.

हरपालदेव आणि यादव राजवंशाचा अंत Rajasthan Govt Exam Preparation आणि MPSC परीक्षेसाठी अत्यंत महत्वाचा विषय आहे. परीक्षेत या विषयावर अनेक प्रश्न येतात.

मुख्य परीक्षा मुद्दे

परीक्षेत येणारे प्रश्न

• हरपालदेव कोण होता? यादव राजवंशाचा शेवटचा वंशज
• हरपालदेवचा राजकाळ कधी होता? 1313-1318 (5 वर्षे)
• मुबारक खिलजी कोण होता? दिल्लीचा सुलतान (1316-1320)
• यादव राजवंश कधी संपला? 1318 इ.स. (हरपालदेवची हत्या)
• यादव राजवंशाचा अंत कसा झाला? मुबारक खिलजीच्या आक्रमणात

इंटरेक्टिव्ह MCQ

परीक्षा प्रश्न (PYQ)