ईशान्य मान्सून (परतीचा) — ऑक्टोबर-नोव्हेंबर

ईशान्य मान्सून (परतीचा) हा ऑक्टोबर ते नोव्हेंबर महिन्यात महाराष्ट्रातील मराठवाडा आणि विदर्भ प्रदेशात काही पाऊस आणतो. हा मान्सून नैऋत्य मान्सूनच्या समाप्तीनंतर आणि हिवाळ्याच्या सुरुवातीत महत्वाचा असतो.

ईशान्य मान्सून बंगालच्या उपसागरातून आणि अरबी समुद्रातून आर्द्रता घेऊन येतो. हा मान्सून सह्याद्रीच्या पूर्वेकडील भागात (मराठवाडा आणि विदर्भ) अधिक प्रभावी असतो, कारण या भागात नैऋत्य मान्सूनचा प्रभाव कमी असतो.

ईशान्य मान्सूनचे काही महत्वाचे वैशिष्ट्य आहेत जे त्याला नैऋत्य मान्सूनपेक्षा वेगळे करतात:

• हवेची दिशा: ईशान्य दिशेतून (उत्तर-पूर्व) हवा येते, जी सह्याद्रीच्या पूर्वेकडील भागात अधिक प्रभावी असतो
• पर्जन्यचे प्रमाण: नैऋत्य मान्सूनच्या तुलनेने खूपच कमी (50-150 मिमी), परंतु मराठवाडा-विदर्भासाठी महत्वाचा
• कालावधी: ऑक्टोबरच्या मध्यभागापासून नोव्हेंबरच्या शेवटपर्यंत स्थायी असतो
• स्थिरता: नैऋत्य मान्सूनपेक्षा अधिक अनियमित आणि अनिश्चित असतो
• तापमान: या काळात तापमान कमी होऊ लागते आणि हवामान सुखद होते

ईशान्य मान्सूनचा पर्जन्य मराठवाडा आणि विदर्भात असमान रीतीने वितरित होतो. विदर्भ हा मराठवाड्यापेक्षा अधिक पाऊस पाहतो, कारण विदर्भ बंगालच्या उपसागराच्या जवळ आहे.

मराठवाडातील मुख्य जिल्हे

• औरंगाबाद: 50-75 मिमी — मध्यम पाऊस
• परभणी: 60-80 मिमी — औरंगाबादपेक्षा अधिक
• बीड: 40-60 मिमी — कमी पाऊस
• लातूर: 35-50 मिमी — अत्यल्प पाऊस
• उस्मानाबाद: 30-45 मिमी — सर्वात कमी
• जालना: 45-65 मिमी — मध्यम पाऊस

विदर्भातील मुख्य जिल्हे

• नागपूर: 80-100 मिमी — विदर्भात सर्वाधिक
• वर्धा: 75-95 मिमी — नागपूरच्या जवळ
• यवतमाळ: 70-90 मिमी — मध्यम पाऊस
• अमरावती: 85-105 मिमी — बंगालच्या उपसागराच्या प्रभावाने
• अकोला: 60-80 मिमी — पश्चिमेकडे कमी

ईशान्य मान्सूनचा पाऊस मराठवाडा आणि विदर्भ या दोन प्रदेशांसाठी अत्यंत महत्वाचा असतो, विशेषतः शेतीचे दृष्टिकोन विचारात घेतल्यास.

Rajasthan Govt Exam Preparation आणि MPSC परीक्षांमध्ये ईशान्य मान्सूनविषयी विविध प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात. येथे काही महत्वाचे प्रश्न आणि उत्तरे दिली आहेत: