खडकीची लढाई, कोरेगावची लढाई (1818), अष्टीची लढाई

खडकीची लढाई, कोरेगावची लढाई आणि अष्टीची लढाई हे तिसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धाचे (1817-1818) सर्वाधिक महत्वाचे लढाई होते, ज्यांनी मराठा संघराज्याचा अंतिम पराभव निश्चित केला आणि भारतातील ब्रिटिश सर्वोच्चता स्थापित केली.

1817 च्या नोव्हेंबरमध्ये दुसरा बाजीराव पेशवा आणि त्यांचे सहयोगी राजे इंग्रजांविरुद्ध संघटित झाले. या तीन लढाया महाराष्ट्राच्या विविध भागांमध्ये झाल्या आणि या लढाया मराठा शक्तीचे अंतिम प्रयत्न होते. जनरल आर्थर वेलेस्ली (नंतर ड्यूक ऑफ वेलिंग्टन) यांचे नेतृत्वात ब्रिटिश सैन्य या लढाया जिंकले.

खडकीची लढाई तिसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धातील सर्वाधिक निर्णायक लढाई होती, ज्यामध्ये दुसरा बाजीराव पेशवा आणि त्यांचे सहयोगी राजे इंग्रजांचा सामना केला.

स्थान: खडकी हे पुणे जिल्ह्यातील एक गाव आहे. तारीख: 5 नोव्हेंबर 1818. सेनानायक: जनरल आर्थर वेलेस्ली यांच्या नेतृत्वात ब्रिटिश सैन्य आणि दुसरा बाजीराव पेशवा यांचे मराठा सैन्य.

या लढाईमध्ये दुसरा बाजीराव यांचे सैन्य अत्यंत शूरवीरपणे लढले. मराठा सैन्यात घोडेस्वार आणि पायदळ दोन्ही शक्तिशाली होते. परंतु ब्रिटिश तोपखान्याची श्रेष्ठता आणि संघटित सैन्य व्यवस्थापन यामुळे इंग्रज विजयी झाले.

कोरेगावची लढाई तिसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धातील पहिली महत्वाची लढाई होती, ज्यामध्ये दुसरा बाजीराव पेशवा आणि यशवंतराव होळकर यांच्या संयुक्त सैन्यावर ब्रिटिश सैन्य विजयी झाले.

स्थान: कोरेगाव हे अहमदनगर जिल्ह्यातील एक गाव आहे. तारीख: 1 जानेवारी 1818. सेनानायक: कर्नल स्मिथ यांच्या नेतृत्वात ब्रिटिश सैन्य.

या लढाईमध्ये मराठा सैन्य संख्येने अधिक होते, परंतु ब्रिटिश सैन्य अधिक संघटित आणि शिस्तबद्ध होते. कोरेगाव गावाभोवती या लढाई झाली. मराठा सैन्यात दुसरा बाजीराव पेशवा, यशवंतराव होळकर, मल्हार राव होळकर आणि इतर राजे होते.

ब्रिटिश सैन्यात केवळ 800-900 सैनिक होते, परंतु त्यांचे तोपखाने अत्यंत प्रभावी होते. या लढाईमध्ये मराठा सैन्य पराभूत झाले आणि इंग्रज विजयी झाले.

अष्टीची लढाई तिसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धातील एक महत्वाची लढाई होती, ज्यामध्ये मल्हार राव होळकर यांचे सैन्य इंग्रजांचा सामना केले.

स्थान: अष्टी हे बीड जिल्ह्यातील एक गाव आहे. तारीख: 27 मे 1818. सेनानायक: मल्हार राव होळकर यांचे सैन्य आणि ब्रिटिश सैन्य.

या लढाईमध्ये मल्हार राव होळकर यांचे सैन्य अत्यंत शूरवीरपणे लढले. परंतु ब्रिटिश सैन्य आणि त्यांचे तोपखाने अधिक शक्तिशाली होते. या लढाईनंतर होळकर राजवंश पूर्णपणे कमजोर झाले.

अष्टीची लढाई मराठा शक्तीचे अंतिम प्रयत्न होती. या लढाईनंतर मराठा राजे आणि सरदार इंग्रजांचे अधीन स्वीकारले.

खडकीची लढाई, कोरेगावची लढाई आणि अष्टीची लढाई हे तीन लढाई मराठा संघराज्याचा अंतिम अध्याय होते. या लढाया मराठा शक्तीचे पराभव आणि ब्रिटिश सर्वोच्चता स्थापित करण्यात महत्वाची भूमिका बजावली.

लढाया आणि परिणाम

महत्वाचे परिणाम

• मराठा शक्तीचा अंत: या लढाया मराठा संघराज्याचा पूर्ण पराभव होता. मराठा शक्ती भारतातून समाप्त झाली.
• ब्रिटिश सर्वोच्चता: या लढाया ब्रिटिश भारतातील प्रमुख शक्ती बनले. संपूर्ण भारत ब्रिटिश नियंत्रणाखाली आला.
• दुसरा बाजीराव शरणागती: 3 जून 1818 रोजी दुसरा बाजीराव पेशवा इंग्रजांचे शरणागती स्वीकारले.
• पेशवाई समाप्ती: पेशवाई संस्था पूर्णपणे समाप्त झाली. पेशवे राजकीय शक्ती गमावले.
• भारतीय राजकीय व्यवस्थेचा परिवर्तन: भारतातील राजे आणि सरदार इंग्रजांचे अधीन स्वीकारले.

Rajasthan Govt Exam Preparation आणि MPSC परीक्षेसाठी खडकीची लढाई, कोरेगावची लढाई आणि अष्टीची लढाई हे अत्यंत महत्वाचे विषय आहेत. या विभागात परीक्षेत येणारे महत्वाचे प्रश्न आणि त्यांचे उत्तर दिले आहेत.

अभ्यास प्रश्न

त्वरित पुनरावृत्ती तक्ता

मागील वर्षांचे परीक्षा प्रश्न