कुंजपुरा विजय आणि अब्दालीशी संघर्ष

कुंजपुरा विजय (जानेवारी 1761) हा पानिपतची तिसरी लढाई होण्याच्या अगोदरचा महत्त्वाचा सैन्य संघर्ष होता, जेथे मराठा सेना आणि अहमद शाह अब्दालीचे दुर्रानी सेना यांच्यात थेट संघर्ष झाला. हा विजय मराठ्यांना उत्तर भारतात त्यांचे प्रभाव वाढविण्यास मदत केली, परंतु अब्दालीच्या मजबूत सैन्य संघटनेचा सामना करताना मराठ्यांचे नुकसान देखील झाले.

पानिपतची तिसरी लढाई होण्याच्या काही आठवड्यांपूर्वी, मराठा सेना कुंजपुरा (दिल्लीजवळ) येथे अब्दालीच्या सेनेचा सामना करत होती. या विजयामुळे मराठ्यांना अस्थायी सफलता मिळाली, परंतु अब्दालीचे मजबूत रणनीतिक कौशल्य आणि सैन्य संघटन मराठ्यांसाठी खतरनाक सिद्ध झाले.

1760 च्या अखेरीस, मराठा सेना दिल्ली जिंकून उत्तर भारतात आपली शक्ती दाखवत होती. सदाशिवराव भाऊ आणि विश्वासराव यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा सेना अब्दालीच्या सेनेविरुद्ध कुंजपुरा येथे लढाई देण्यास तयार होती. या लढाईमध्ये मराठ्यांनी अब्दालीच्या सेनेचे एक भाग पराभूत केला.

कुंजपुरा विजय हा मराठ्यांचा अल्पकालीन सफलता होता. या विजयामुळे मराठ्यांना आत्मविश्वास वाढला, परंतु अब्दालीचे मुख्य सेना अजूनही दिल्लीच्या आसपास होते. इब्राहिम खान गारदी यांचा तोफखाना आणि अब्दालीचे अनुभवी सैनिक दल मराठ्यांसाठी खतरनाक होते.

अहमद शाह अब्दाली (दुर्रानी) हा अफगानिस्तानचा शक्तिशाली शासक होता, जो भारतावर आक्रमण करण्यासाठी आला होता. त्याचे सेना अत्यंत संघटित, अनुभवी आणि सुसज्जित होते. अब्दालीची रणनीती मराठ्यांना उत्तर भारतात अलिप्त करून त्यांचे सेना नष्ट करणे हे होते.

कुंजपुरा विजयानंतर, अब्दालीने आपली रणनीती बदलली. त्याने मराठ्यांना पानिपतच्या मैदानात निर्णायक लढाईसाठी आकर्षित करण्याचा प्रयत्न केला. अब्दालीचे सेना मराठ्यांच्या पुरवठ्याच्या मार्गावर नियंत्रण ठेवत होते, ज्यामुळे मराठ्यांना अडचणी येत होत्या.

पानिपतची तिसरी लढाई होण्याच्या आधी, दोन्ही सेनांचे आकार आणि संरचना अत्यंत महत्त्वाचे होते. मराठा सेना मुख्यत्वे घोडदळ आणि पायदळ यांचा समावेश होती, तर अब्दालीचे सेना अधिक संघटित आणि तोफखान्याने सज्जित होते.

सदाशिवराव भाऊ मराठा सेनेचे मुख्य सेनापती होते. ते अत्यंत अनुभवी आणि साहसी होते, परंतु उत्तर भारतातील अनपरिचित परिस्थितीत त्यांना अडचणी आल्या. विश्वासराव (नानासाहेबांचा मुलगा) देखील सेनेचे महत्त्वाचे नेतृत्व करत होते.

कुंजपुरा विजय मराठ्यांसाठी अल्पकालीन सफलता होती, परंतु त्याचे दीर्घकालीन परिणाम मराठ्यांसाठी नकारात्मक सिद्ध झाले. या विजयामुळे मराठ्यांना आत्मविश्वास वाढला, परंतु अब्दालीचे मुख्य सेना अजूनही दिल्लीच्या आसपास होते.

कुंजपुरा विजय हा मराठ्यांचा अंतिम सफलता होती. या विजयानंतर, मराठा सेना पानिपतच्या मैदानात अब्दालीचे मुख्य सेनेचा सामना करण्यास तयार झाली. परंतु या लढाईमध्ये मराठ्यांचा भीषण पराभव झाला, आणि सदाशिवराव भाऊ आणि विश्वासराव यांचा मृत्यू झाला.