Class 7 Solutions, MCQ, Notes, Sample Papers, Book, Previous Year Paper

MCQ For All Chapters – संस्कृत Class 7 वन्देभारतमातरम्

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 वीराङ्गना पन्‍नाधाया पाठस्य परिचयः द्वादशः पाठः “पन्नाधाया” इति नाम्ना सप्तम्यां कक्षायां मेवाडस्य वीरनारी पन्नाधायायाः त्यागस्य, शौर्यस्य, राष्ट्रभक्तेश्च कथां प्रस्तौति। पाठः भारतस्य मातृभूमेः रक्षायै सर्वं समर्पितवतां वीराणां, विशेषतः महिलानां, योगदानं प्रकटति। अथर्ववेदस्य “माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः” इति मन्त्रेण प्रारभति, येन भारतीयानां मातृभूमिप्रति प्रेमं कर्तव्यं च दर्शति। पाठस्य उद्देश्यः […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 द्वीपेषुरम्यः द्वीपोऽण्डमानः सारांश पाठस्य परिचयः एकादशः पाठः “क्षीपोडण्डमातः” इति नाम्ना सप्तम्यां कक्षायां अण्डमान-निकोबार-द्वीपसमूहस्य परिचयं ददाति। पाठः अध्यापिकायाः छात्रैः सह संनादति संवादेन प्रारभति, यत्र भारतस्य अष्टमं केन्द्रशासितप्रदेशं अण्डमान-द्वीपस्य भौगोलिकं, ऐतिहासिकं, सांस्कृतिकं च महत्त्वं सरलं रीति स्पष्टति। पाठस्य उद्देश्यः छात्रान् भारतस्य एतस्य रमणीस्य द्वीपस्य इतिहासेन, प्राकृतिकसौन्दर्येन, स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामेन च संनादति […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 दशमः कः ? सारांश पाठस्य परिचयः दशमः पाठः “दश” इति नाम्ना सप्तम्यां कक्षायां संस्कृतभाषायां संख्यावाचकशब्दानां गणनाविषयकं च सरलं शिक्षणं ददाति। एषः पाठः एकया रोचकया कथया प्रारभति, यत्र दश बालकाः नदीं स्नातुं गच्छन्ति। गणनायां भ्रमः समुद्भवति, येन छात्राः संख्याशब्दान्, तेषां प्रयोगं, क्रमवाचकशब्दं च सौम्यं रीति सिखन्ति। पाठस्य उद्देश्यः […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 अन्‍नाद् भवन्ति भूतानि सारांश अस्मिन् पाठे भारतीयदर्शनशास्त्रस्य सृष्ट्युत्पत्तिविषयकः गहनः विचारः प्रस्तुतः, यः प्राचीनवैदिकज्ञानस्य आधुनिकवैज्ञानिकदृष्टिकोणेन संनादति। भारतवर्षस्य प्राचीनं ज्ञानं संस्कृतभाषायां संस्कृतौ च आधारितं संनादति, यया विश्वस्य विभिन्नं क्षेत्रेषु योगदानं कृतम्। संस्कृतिः कृत्तिविज्ञानं, गणितं, खगोलविज्ञानं, भूगोलशास्त्रं, आयुर्वेदं, संगीतं, नाट्यं, शिल्पकलां, वास्तुशास्त्रं, नीतिशास्त्रं, धर्मशास्त्रं, तर्कशास्त्रं, सौन्दर्यशास्त्रं, पाकशास्त्रं, समयनशास्त्रं, लोहशास्त्रं च […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः   सारांश अस्मिन् पाठे संस्कृतसाहित्यात् संनादिताः विविधाः सुक्तयः प्रस्तुताः, याः जीवनमूल्यानि शिक्षति। एताः सुक्तयः अथर्ववेदात्, कुमारसम्भवात्, पञ्चतन्त्रात्, उत्तररामचरितात्, नीतिशतकात्, किरातार्जुनीयात् च सङ्गृहीताः। प्रत्येकं सूक्तिः मानवजीवनस्य कस्यचिद् मूल्यस्य उपदेशं ददाति, येन जीवनं समृद्धं च सुसंस्कृतं च भवति। हिंदी अनुवाद इस पाठ में संस्कृत […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 ईशावास्यम्इदं सर्वम् सारांश अस्मिन् पाठे हिरण्यकशिपोः प्रह्लादस्य च कथायाः वर्णनं भवति, यया भगवतः नारायणस्य सर्वत्र संनादति इति भावः प्रदर्शितः। हिरण्यकशिपुः, दैत्यराजः, सर्वं विश्वं स्वाधीने कर्तुं स्वस्य सर्वशक्तिमत्त्वं च अमरत्वं च प्रख्यापति। सः सर्वं विश्वेन स्वस्य पूजां स्थापयति, अन्यदेवतानां पूजां निषेधति च। तथापि तस्य पुत्रः प्रह्लादः, भगवतः नारायणस्य […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 क्रीडाम वयं श्‍लोकान्त्याक्षरीम् सारांश विद्याया महत्त्वं अस्मिन् पाठे विद्यायाः सर्वोपरि महत्त्वं वर्णितं भवति। विद्या न केवलं मानवस्य जीवनं समृद्धं करोति, अपितु सर्वं विश्वेन संनादति। प्रथमं, विद्या सौन्दर्यं यौवनं च विहाय सर्वं विश्वेन शोभति, यथा किशुकवृक्षा: निर्गन्धाः सन्तः न शोभन्ति। बुद्धिमन्तः काव्यशास्त्रवितोदेन कालस्य सदुपयोगं कुर्वन्ति, मूर्खास्तु व्यसनेन कलहेन […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 सेवा हि परमो धर्म: प्रस्तावना पञ्चमः पाठः “सेवा हि परमो धर्मः” इति नाम्ना संनादति, यः सेवाया: महत्त्वं नैतिकमूल्यैः सह प्रस्तौति। अस्मिन् पाठे नागार्जुनस्य कथां द्वारा दर्शितं यत् विद्या, उपाधिः, पदं, धनं च जीवनस्य सफलतायां महत्त्वपूर्णं, किन्तु मानवीयगुणाः यथा सत्यं, करुणा, उदारता, सेवा, परोपकारः, अकोधः च परमं धर्मं […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 न लभ्यते चेत्आम्लं द्राक्षाफलम् सारांश प्रस्तावना चतुर्थः पाठः “न लभ्यते यत् आक्लं द्राक्षाफलम्” इति नाम्ना संनादति, यः शृगालस्य द्राक्षाफलकथां गीतरूपेण प्रस्तौति। अस्मिन् पाठे शृगालस्य असफलप्रयासस्य, तस्य च विफलतायाः स्वीकरणं नैतिकशिक्षया सह संनादति। कक्षा संनादति यत्र छात्राः चित्रं दृष्ट्वा शृगालस्य कथां संस्कृतभाषायां गायन्ति, अभिनयं च कुर्वन्ति। पाठः नैतिकं […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 मित्राय नमः सारांश प्रस्तावना तृतीयः पाठः “विजाय नमः” इति नाम्ना संनादति, यः योगस्य, विशेषतः सूर्यनमस्कारस्य, महत्त्वं, अभ्यासं, तस्य च शारीरिकं, मानसिकं, आध्यात्मिकं लाभं विस्तारेण प्रकटति। अस्मिन् पाठे योगिता नाम्नी छात्रा प्रातःकाले उद्याने भ्रमति, यत्र जनाः योगासनानि कुर्वन्ति। तस्याः योगासने रुचिं दृष्ट्वा छात्राः योगशिक्षिकायाः कक्षां गच्छन्ति, यत्र आचार्या […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 नित्यं पिबाम: सुभाषितरसम् प्रस्तावना द्वितीयः पाठः “सुभाषितरसम्” इति नाम्ना संनादति, यत्र सुभाषितानां महत्त्वं, तेषां भावार्थः, चिन्तनविकासाय च योगदानं च वर्णितम्। एतत् पाठे विद्यालयस्य परिसरे स्थापितानां सुभाषितानां चर्चा, तेषां अर्थबोधः, नैतिकमूल्यानां च शिक्षणं केन्द्रितम्। सुभाषितानि मानवस्य नैतिकं, सामाजिकं, बौद्धिकं च विकासं प्रेरयन्ति। हिंदी में अनुवाद प्रस्तावना दूसरा अध्याय […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 7 वन्देभारतमातरम् सारांश (हिन्दी) परिचयः गीतस्य च महत्त्वम् ‘वन्दे मातरम्’ इति भारतस्य राष्ट्रगीतं यत् शालासु, आकाशवाण्यां, विविधकार्यक्रमेषु च गायति। बङ्किमचन्द्रचट्टोपाध्यायेन १८८२ तमे वर्षे ‘आनन्दमठ’ उपन्यासे रचितं गीतम् ‘मातरं वन्दामि’ इति अर्थति, भारतमातुः प्रति भक्तिं प्रेमं च संनादति। संस्कृत-बाङ्गलाभाषयोः संनादत्, भारतमातुः रम्यं स्वरूपं वर्णति। स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे देशभक्तानां प्रेरणास्रोतः अभवत्। हिंदी […]

१. प्रथम: पाठ: – वन्देभारतमातरम् २. द्वितीय: पाठ: – नित्यं पिबाम: सुभाषितरसम् ३. तृतीय: पाठ: – मित्राय नमः ४. चतुर्थ: पाठ: – न लभ्यते चेत्आम्लं द्राक्षाफलम् ५. पञ्चम: पाठ: – सेवा हि परमो धर्म: ६. षष्‍ठ: पाठ: – क्रीडाम वयं श्‍लोकान्त्याक्षरीम् ७. सप्‍तम: पाठ: – ईशावास्यम्इदं सर्वम् ८. अष्‍टम: पाठ: – हितं मनोहारि च दुर्लभं […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 वीराङ्गना पन्‍नाधाया परिचयः भारतभूमिः वीराणां त्यागधनानां च भूमिः अस्ति। अथर्ववेदे उक्तम्: “माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः।” पत्राधाया राजस्थानस्य मेवाडनगरे साहसस्य, त्यागस्य, निष्ठायाः च अद्वितीयं प्रतीकम् आसीत्। एषा मातृभूमेः रक्षणार्थं स्वपुत्रस्य बलिदानं दत्तवती। हिन्दी में अनुवाद: परिचय भारत वीरों और त्यागियों की पवित्र भूमि है। अथर्ववेद में कहा गया […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 द्वीपेषुरम्यः द्वीपोऽण्डमानः १. परिचयः अण्डमान-द्वीपसमूहः भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। राजधानी: श्रीविजयपुरम् (पूर्वं पोर्ट ब्लेयर् इति)। रामायणकाले अस्य नाम हण्डुकमान् (हनुमान् इति शब्दस्य रूपम्) आसीत्। प्रथमशताब्द्यां अग्निदेमन्, ततः अण्डमान् इति नाम परिवर्तितम्। हिन्दी में अनुवाद: परिचय अण्डमान-द्वीपसमूह भारत के केन्द्रशासित प्रदेशों में से एक है। राजधानी: श्रीविजयपुर (पहले […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 दशमः कः ? कथासार: दश बालकाः नद्यां स्नानाय गताः। स्नानान्तरे नदीं तीर्त्वा परे गताः। नायकः अपृच्छत्: सर्वं नदीम् उत्तीर्णाः? एकः बालकः आत्मानं विना अन्यान् अगणयत्: एकं, द्वे, त्रीणि, चत्वारि, पञ्च, षट्, सप्त, अष्ट, नव। सः अवदत्: दशमः नास्ति, दशमः नद्यां मग्नः। अपरः बालकः पुनः आत्मानं विना अगणयत्, […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 अन्‍नाद् भवन्ति भूतानि भारतस्य संस्कृतं संस्कृतिः च: भारतस्य प्राचीनं ज्ञानं संस्कृतेन संनादति। संस्कृतिः संस्कृतं विना न भवति। प्राचीनाः मुनयः, विद्वांसः, गणितज्ञाः, खगोलज्ञाः, आयुर्वेदज्ञाः, सङ्गीतज्ञाः च भारतवर्षे प्रसिद्धाः। अधुना वैज्ञानिकाः संस्कृतग्रन्थान् पठन्ति शोधं च कुर्वन्ति। हिन्दी अर्थ भारत की संस्कृति और संस्कृत: भारत का प्राचीन ज्ञान संस्कृत में […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः श्लोक 1 संस्कृत: माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः ॥ पदच्छेद: माता भूमिः, पुत्रः अहम्, पृथिव्याः। अन्वय: भूमिः माता (अस्ति), अहं पृथिव्याः पुत्रः (अस्मि)। भावार्थ (हिंदी): पृथ्वी हमारी माता के समान हमारी रक्षा करती है और हमें पालती है। इसलिए पृथ्वी हम सभी की […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 ईशावास्यम्इदं सर्वम् पृष्ठं 1: परिचयः (हिरण्यकशिपोः सभा) संस्कृतं अयं पाठः “ईशावास्यम् इदं सर्वम्” इति नाम्ना प्रसिद्धः। नाटकं हिरण्यकशिपोः सभायां प्रारभति। राजभटः हिरण्यकशिपोः आगमनं घोषति, यः स्वं सर्वशक्तिमन्तं अमरं च कथति। सभासदः “विजयताम्” इति संनादति। मन्त्री कथति यत् सर्वं भवतः पूजति, किन्तु प्रह्लादः हरेः भक्तः इति विषयं संनादति। […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 क्रीडाम वयं श्‍लोकान्त्याक्षरीम् श्लोकः 2 संस्कृतं श्लोकः: काव्यशास्त्रविनोदेन कालः गच्छति धीमताम्। व्यसनेन च मूर्खाणां निद्रया कलहेन वा॥ हिन्दी अनुवाद: बुद्धिमान लोगों का समय काव्य और शास्त्र के आनंद में बीतता है। मूर्खों का समय व्यसन, नींद या झगड़े में नष्ट होता है। श्लोकः 3 संस्कृतं श्लोकः: विद्यया […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 सेवा हि परमो धर्म: 1. परिचयः (परिचय) संस्कृतम्: सैव हि परमो धर्मः यद् विद्या, धनं, पदं च। किन्तु मानवीयाः गुणाः यथा सत्यं, करुणा, उदारता, सेवा, परोपकारः, अक्रोधः च आवश्यकाः। सिद्धार्थस्य जीवने विद्या, धनं, पदं च आसीत्, किन्तु मानवीयगुणैः एव सः महात्मा बुद्धः जातः। हिन्दी: सर्वोच्च धर्म वही […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 न लभ्यते चेत्आम्लं द्राक्षाफलम् (Page 2) संस्कृतम्: एकः श्रगालः वनं गच्छति। पिपासा, तस्य बुभुक्षा पिपासया बुभुक्षया वनं गच्छति सः वनं गच्छति, सः वनं गच्छति। तत्र गच्छति, किमपि न लभते इतोऽपि गच्छति, किमपि न लभते श्रान्तः जायते, खिन्नः जायते सः श्रान्तः जायते, खिन्नः जायते कि च करोति ? […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 मित्राय नमः प्रस्तावना विषयः: योगः एकं शारीरिकं मानसिकं च स्वास्थ्यं ददाति। अस्मिन् पाठे सूर्यनमस्कारस्य महत्त्वं ज्ञायति। कथा: योगिता प्रभाते पित्रा सह उद्याने भ्रमति। तत्र जनाः योगासनानि कुर्वन्ति। छात्राः योगाचार्यां समीपं गत्वा सूर्यनमस्कारं शिक्षन्ति। उद्देश्यः: सूर्यनमस्कारस्य मन्त्राः, लाभाः, आसनानि च समझति। हिन्दी अर्थ: परिचय विषय: योग से शरीर […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 नित्यं पिबाम: सुभाषितरसम् सुभाषितानि म्हणजे काय? सुभाषितानि: ही महान व्यक्तींनी सांगितलेली सुंदर वचने आहेत. काय शिकवतात?: चांगले काय करायचे आणि वाईट काय टाळायचे हे शिकवतात. कुठे आढळतात?: शाळेत, भिंतींवर, पुस्तकांमध्ये सुभाषित लिहिलेले असतात. उदाहरण: “अयोग्यः पुरुषो नास्ति, योजकस्तत्र दुर्लभः” अर्थ: कोणीही अयोग्य नसतो, पण चांगला मार्गदर्शक मिळणे […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 7 वन्देभारतमातरम् प्रस्तावना वन्दे मातरम् इति गीतं भारतस्य राष्ट्रगीतम् अस्ति। इदं गीतं बहुत्र शालासु, आकाशवाण्यां, विविधेषु कार्यक्रमेषु च गायति। लेखकः: महान् देशभक्तः बङ्किमचन्द्रः चट्टोपाध्यायः। उत्सः: इदं गीतं तस्य “आनन्दमठ” इति उपन्यासे (सन् १८८२) प्रकाशितम्। अर्थः: “वन्दे मातरम्” इति शब्दस्य अर्थः – “अहं मातरं वन्दामि” (मैं मातृभूमि को प्रणाम […]

Sanskrit New Important Questions 2025-26 Deepakam Sanskrit Important Questions Class 7 Sanskrit Old Important Questions Ruchira Important Questions Class 7

Important Questions For All Chapters – संस्कृत Class 7 वीराङ्गना पन्‍नाधाया प्रश्नः 1. पत्राधाया का आसीत्? उत्तरम्: पत्राधाया उदयसिंहस्य धात्री आसीत्। हिन्दी अर्थ: पन्ना धाय कौन थी? → पन्ना धाय उदयसिंह की धाय (दाई) थी। प्रश्नः 2. महाराणासङ्ग्रामसिंहस्य पुत्रौ कौ आस्ताम्? उत्तरम्: महाराणासङ्ग्रामसिंहस्य पुत्रौ विक्रमादित्यः उदयसिंहः च आस्ताम्। हिन्दी अर्थ: महाराणा संग्रामसिंह के पुत्र कौन […]

Important Questions For All Chapters – संस्कृत Class 7 द्वीपेषुरम्यः द्वीपोऽण्डमानः प्रश्नः 1. अण्डमान-द्वीपसमूहस्य राजधानी किम् अस्ति? उत्तरम्: अण्डमान-द्वीपसमूहस्य राजधानी श्रीविजयपुरम् अस्ति। हिन्दी अर्थ: अंडमान द्वीप समूह की राजधानी क्या है? → अंडमान द्वीप समूह की राजधानी श्रीविजयपुरम है। प्रश्नः 2. रामायणकाले अण्डमान-द्वीपस्य नाम किम् आसीत्? उत्तरम्: रामायणकाले अण्डमान-द्वीपस्य नाम हण्डुकमान् आसीत्। हिन्दी अर्थ: रामायण […]

Important Questions For All Chapters – संस्कृत Class 7 दशमः कः ? प्रश्नः 1. दश बालकाः कुत्र स्नानाय अगच्छन्? उत्तरम्: दश बालकाः नदीं स्नानाय अगच्छन्। हिन्दी अर्थ:  दस बालक स्नान के लिए कहाँ गए? → दस बालक नदी में स्नान के लिए गए। प्रश्नः 2. बालकाः नदीं कीदृशं कृतवन्तः? उत्तरम्: बालकाः नदीजले चिरं स्नानं कृतवन्तः। […]

Important Questions For All Chapters – संस्कृत Class 7 अन्‍नाद् भवन्ति भूतानि प्रश्नः 1. भारतस्य संस्कृतिः किम् आश्रिता अस्ति? उत्तरम्: भारतस्य संस्कृतिः संस्कृतम् आश्रिता अस्ति। हिन्दी अर्थ: भारत की संस्कृति किस पर आधारित है? → भारत की संस्कृति संस्कृत पर आधारित है। प्रश्नः 2. प्राचीनं ज्ञानं किम् आश्रितं वर्तति? उत्तरम्: प्राचीनं ज्ञानं संस्कृतम् आश्रितं वर्तति। […]

Important Questions For All Chapters – संस्कृत Class 7 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः प्रश्नः 1. पृथिव्याः सन्तानाः के स्मः? उत्तरम्: वयं सर्वं पृथिव्याः सन्तानाः स्मः। हिन्दी अर्थ: पृथ्वी के सन्तान कौन हैं? → हम सभी पृथ्वी के सन्तान हैं। प्रश्नः 2. रत्नं कथं मृग्यते? उत्तरम्: रत्नं गुणज्ञैः स्वयमेव मृग्यते। हिन्दी अर्थ: रत्न की खोज […]

Important Questions For All Chapters – संस्कृत Class 7 ईशावास्यम्इदं सर्वम् प्रश्नः 1. देत्यराजः कः अस्ति? उत्तरम्: हिरण्यकशिपुः देत्यराजः अस्ति। हिन्दी अर्थ: दैत्यराज कौन है? → हिरण्यकशिपु दैत्यराज है। प्रश्नः 2. सर्वं विश्वं केन व्याप्तम् अस्ति? उत्तरम्: सर्वं विश्वं ईश्वरेण व्याप्तम् अस्ति। हिन्दी अर्थ: समस्त विश्व किससे व्याप्त है? → समस्त विश्व ईश्वर से व्याप्त […]

Important Questions For All Chapters – संस्कृत Class 7 प्रश्न 1 : धीमतां कालः कथं गच्छति? उत्तर: धीमतां कालः काव्यशास्त्रविनोदेन गच्छति। हिन्दी अर्थ: बुद्धिमानों का समय कैसे व्यतीत होता है? → बुद्धिमानों का समय काव्य और शास्त्र के मनोरंजन में व्यतीत होता है। प्रश्न 2 : मूर्खाणां कालः कथं गच्छति? उत्तर: मूर्खाणां कालः निद्रया, कलहेन […]

Important Questions For All Chapters – संस्कृत Class 7 सेवा हि परमो धर्म: प्रश्न 1 : सैव हि परमो धर्मः कः अस्ति? उत्तर: मानवीयाः गुणाः परमो धर्मः सन्ति। हिन्दी अर्थ: सर्वोच्च धर्म क्या है? → मानवीय गुण ही सर्वोच्च धर्म हैं। प्रश्न 2 : जीवनसफलतायै मानवः किं किम् अर्जयेत्? उत्तर: विद्याम्, उपाधिम्, धनं च अर्जयेत्। […]