CBSE Class 9 Sample Papers, Syllabus, Test Papers & NCERT Solutions

लौहतुला (लोहे का तराजू) अयं पाठः विष्णुशर्मविरचितस्य “पञ्चतन्त्रम्” इति कथाग्रन्थस्य मित्रभेदनामकात् तन्त्रात् सम्पाघ्यः गृहीतः अंशः अस्ति। अस्यां कथायाम् एकः जीर्णधननामकः वणिक् विदेशात् व्यापारं कृत्वा प्रति निवृत्य न्यासरूपेण प्रदत्तां तुलां धनिकात् प्रति याचते। परञ्च सः धनिकः वदति यत् तस्य तुला तु मूषकैः भक्षिता। ततः सः वणिक् धनिकस्य पुत्रं स्नानार्थं नदीं प्रति नयति, तं तत्र नीत्वा च […]

भ्रान्तो बालः (भ्रमित बच्चा / भटका हुआ बच्चा) प्रस्तुतः पाठः “संस्कृत – प्रौढपाठावलिः” इति कथाग्रन्थात् सम्पादनं कृत्वा सङ्गृहीतोऽस्ति। अस्यां कथायाम् एकः तादृशः बालः चित्रितोऽस्ति यस्य रुचिः स्वाध्यायापेक्षया क्रीडने अधिका भवति। सः सर्वदा क्रीडनार्थमेव अभिलषति परन्तु तस्य सखायः स्व-स्व-कर्मणि संलग्नाः भवन्ति।  अस्मात् कारणात् ते अनेन सह न क्रीडन्ति। अतः एकाकी सः नैराश्यं प्राप्य विचिन्तयति यत् स […]

 सूक्तिमौक्तिकम् (सुविचारों या अच्छी बातों रूपी मोती) प्रस्तुतः पाठः नैतिकशिक्षाणां प्रदायकरूपेण विन्यस्तोवर्तते । अस्मिन् पाठे विविधग्रन्थेभ्यः नानानैतिकशिक्षाप्रदानिपद्यानि सं गृहीतानि सन्ति । अत्र सदाचरणस्य महिमा, प्रियवाण्याः आवश्यकता, परोपकारिणां स्वभावः, गुणार्जनस्य प्रेरणा, मित्रतायाः स्वरूपम्, श्रेष्ठसङ्गतेः प्रशंसा तथा च सत्सङ्गतेः प्रभावः इत्यादीनां विषयाणां निरूपणम् अस्ति। संस्कृतसाहित्ये नीतिग्रन्थानां समृद्धा परम्परा दृश्यते । तत्र प्रतिपादितशिक्षाणाम् अनुपालनं कृत्वा वयं स्व जीवनसफली […]

गोदोहनम् (गाय का दूध दुहना) एष नाट्यांश: ‘चतुर्व्यूहम्’ इति पुस्तकात् संक्षिप्य सम्पाद्य च उद्धृतः । अस्मिन् नाटके एतादृशस्य जनस्य कथानकम् अस्ति यः धनवान् सुखाकांक्षी च भवितुम् इच्छुक : मासपर्यन्तं दुग्धदोहनादेव विरमति, येन मासान्ते धेनोः शरीरे सञ्चितं पर्याप्तं दुग्धम् एकवारमेव विक्रीय सम्पत्तिमर्जयितुं समर्थः भवेत्। परं मासान्ते यदा सः दुग्धदोहनाय प्रयतते तदा सः दुग्धबिन्दुम् अपि न प्राप्नोति […]

स्वर्णकाकः (सुनहरा कौआ) प्रस्तुतः पाठः श्रीपद्मशास्त्रिणा विरचितात् “विश्वकथाशतकम्” इति कथासङ्ग्रहात् गृहीतोऽस्ति । अत्र विविधराष्ट्रेषु व्याप्तानां शतलोककथानां वर्णनं विद्यते । एषा कथा वर्म (म्यांमार) देशस्य श्रेष्ठा लोककथा अस्ति। अस्यां कथायां लोभस्य दुष्परिणामः तथा च त्यागस्य सुपरिणामः स्वर्णपक्षकाकमाध्यमेन वर्णितोऽस्ति । हिन्दी अनुवाद: यह पाठ श्रीपद्मशास्त्री द्वारा रचित “विश्वकथाशतकम्” नामक कथासंग्रह से लिया गया है। इसमें विभिन्न राष्ट्रों […]

भारतीवसन्तगीतिः (भारतीय वसंत गीत) अयं पाठः आधुनिकसंस्कृतकवेः पण्डितजानकीवल्लभशास्त्रिणः “काकली” इति गीतसंग्रहात् सङ्कलितोऽस्ति। प्रकृतेः सौन्दर्यम् अवलोक्य एव सरस्वत्याः वीणायाः मधुरझङ्कृतयः प्रभवितुं शक्यन्ते इति भावनापुरस्सरं कविः प्रकृतेः सौन्दर्यं वर्णयन् सरस्वतीं वीणावादनाय सम्प्रार्थयते। हिन्दी अनुवाद: यह पाठ आधुनिक संस्कृत कवि पण्डित जानकीवल्लभ शास्त्री के “काकली” नामक गीतसंग्रह से संकलित है। प्रकृति के सौन्दर्य को देखकर ही सरस्वती की […]

अध्याय 1 – भारतीवसन्तगीतिः अध्याय 2 – स्वर्णकाकः अध्याय 3 – गोदोहनम् अध्याय 4 – सूक्तिमौक्तिकम् अध्याय 5 – भ्रान्तो बालः अध्याय 6 – लौहतुला अध्याय 7 – सिकतासेतुः अध्याय 8 – जटायोः शौर्यम् अध्याय 9 – पर्यावरणम् अध्याय 10 – वाडमनःप्राणस्वरूपम्