CBSE Solutions, PDF Book, MCQ, Revision Notes, Important Questions, Sample Paper, Previous Year Paper

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 8 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा (मनोहारी भाषा की सुंदर मणि-मण्डली) १. पाठस्य परिचयः संस्कृतभाषा प्राचीनभारतीयसाहित्यस्य, संस्कृतेः च आधारभूतभाषा अस्ति। एषा भाषा सुन्दरसुरभाषा (सुन्दर + देवों की भाषा) इति प्रसिद्धा। ऋषयः, मुनयः, महाकवयः संस्कृतभाषां पल्लवितां, पोषितां च कृतवन्तः। संस्कृतम् न केवलं धार्मिके क्षेत्रे, किन्तु विज्ञान, गणित, खगोल, आयुर्वेद, दर्शन, कला, संगीत, […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 8 डिजिभारतम् – युगपरिवर्त (डिजिटल भारत – युग परिवर्तन) १. पाठस्य विषयः अस्य पाठस्य मुख्यविषयः – डिजिटल्-भारतस्य प्रगति। डिजिटल् योजनया भारतम् युगपरिवर्तनं करोति। एकेन पिञ्जद्वारेण (मोबाइल-नोदनम्) सर्वं नागरिक-सौविध्यं लभ्यते। हिन्दी अनुवाद १. पाठ का विषय इस पाठ का मुख्य विषय है डिजिटल भारत की प्रगति। डिजिटल योजना भारत […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 8 पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम् (देखो, कौन-सा स्थान भारत का सुंदर है।) १. पाठस्य विषयः अस्य पाठस्य मुख्यविषयः – भारतस्य ऐशान्यप्रदेशः (पूर्वोत्तरराज्यानि) । अत्र अष्टराज्यानि सन्ति – अरुणाचलप्रदेशः, असमः, मणिपुरम्, मेघालयः, मिजोरम्, नागालैण्डम्, त्रिपुरा, सिक्किमः। एतेषां समूहः “सप्तभगिन्यः एकः भ्राता च” इति प्रसिद्धः। हिन्दी अनुवाद १. पाठ का […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 8 गीता सुगीता कर्तव्या (गीता और सुगीता का पालन करना आवश्यक है) परिचयः श्रीमद्भगवद्गीता भगवतः श्रीकृष्णस्य अर्जुनाय प्रदत्तानां जीवनमूल्यसम्बद्धानाम् उपदेशानां संकलनात्मकः ग्रन्थः अस्ति। कुरुक्षेत्रे कौरव-पाण्डवयोः संग्रामे युद्धपराङ्मुखम् अर्जुनं कर्तव्यमार्गे प्रेरयितुं श्रीकृष्णेन उपदिष्टं ज्ञानं गीतायां समाविष्टम्। गीतायां जीवनस्य सर्वं सुखदुःखयोः समदृष्ट्या, कर्तव्यपालनेन, श्रद्धया च जीवनं संनादति। पाठनामः — गीता […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 8 प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः (यह गोपबन्धु, महान मन वाला देशभक्त, वंदन के योग्य है।) १. पाठपरिचयः (पाठ परिचय) पाठनामः — प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः लेखकः / स्रोतः — जीवनचरितप्रधान गद्यांशः, ओडिशायाः महापुरुषस्य चरितम्। विषयः — उत्कलमणि गोपबन्धुदासस्य समाजसेवा, देशभक्ति, त्यागभावना च। सन्दर्भः — ओडिशाराज्ये जलप्लावपीडितानाम् साहाय्यार्थं आचार्यः छात्रैः सह […]

Notes For All Chapters – संस्कृत Class 8 अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका (छोटी-छोटी वस्तुओं की एकता भी कार्य को सिद्ध करती है) १. पाठपरिचयः पाठनामः — अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका। ग्रन्थस्रोतः — हितोपदेशात्, मित्रलाभप्रकरणम्। लेखकः — पण्डितः नारायणशर्मा। पाठस्य विषयः — संकटकाले धैर्यं, एकता, आत्मविश्वासः, संघटनस्य बलम्। Hindi Translate १. पाठ परिचय पाठ का नाम […]

Notes Sanskrit New Book 2025-26 Notes Class 8 Sanskrit Deepakam Notes Sanskrit Old Book Notes Class 8 Sanskrit Ruchira

१. प्रथमः पाठः – संगच्छध्वं संवदध्वम् २. द्वितीयः पाठः – अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका ३. तृतीयः पाठः – सुभाषितस्सं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु ४. चतुर्थः पाठः – प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः ५. पञ्चमः पाठः – गीता सुगीता कर्तव्या ६. षष्ठः पाठः – डिजिभारतम् – युगपरिवर्त ७. सप्तमः पाठः – मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा ८. अष्टमः पाठः – पश्यत […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 वर्णोच्चारण-शिक्षा १ 📘 Summary in Sanskrit १. प्रस्तावना अस्मिन् पाठे वर्णोत्पत्तेः विज्ञानं, वाणीस्य निर्माण-प्रक्रिया, स्थान-करण-प्रयत्नानां परिभाषा, उदाहरणानि च विस्तारतः विवेच्यन्ते। पूर्वस्मिन् पाठे वयं वर्णानां स्पष्ट-उच्चारणस्य महत्त्वं ज्ञातवन्तः, अत्र तु कथं वर्णः उत्पद्यते इति सूक्ष्मतया ज्ञास्यामः। २. वाणी-निर्माणे चत्वारः मुख्य-अवयवाः 1. नाभि-प्रदेशः (मांसपेशी-तन्त्र) नाभेः समीपे मांसपेश्यः स्थिता:। कार्यम् – उरः […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते 📘 Summary in Sanskrit अस्मिन् पाठे, आचार्यः छात्राणाम् कृते एकां मनोरञ्जकां कथा श्रावयति यत् कथायाः माध्यमेन “वर्णानाम् यथोचितप्रयोगः” इत्यस्य महत्त्वं स्पष्टीकृतम्। कथायां प्राचीनकाले देवानां राजा इन्द्रः, असुराणां च राजा वृत्रासुरः आसीत्। उभयोः मध्ये पुरातनकालादारभ्य वैरभावः नित्यं प्रवहति स्म। वृत्रासुरः स्वबलवृद्ध्यर्थं तथा इन्द्रजयार्थं एकं विशेषयज्ञं […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः) 📘 Summary in Sanskrit वीरवरः इति नामकः एकः राजपुरुषः आसीत्। सः नृपतेः शूद्रकस्य सेवकत्वेन नियुक्तः। प्रतिमासं सः सुवर्णशतचतुष्टयं वेतनरूपेण प्राप्नोति स्म। प्राप्य तु वेतनम् – अर्धं देवकार्ये विनियोजयति, चतुर्थांशं दरिद्रजनाय वितरति, शेषं च चतुर्थांशं स्वपत्नीं ददाति स्म। स्वखड्गं गृहित्वा अहर्निशं राजद्वारे स्थित्वा सः रक्षाकर्म करोति। […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः) 📘 Summary in Sanskrit दशमे पाठे “सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः)” इत्यस्मिन् संस्कृतकथासाहित्यस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्। संस्कृतकथाः केवलं मनोरञ्जनमात्रं न, किन्तु जीवनोपदेशप्रदाः, प्रेरणादायिकाश्च भवन्ति। अयं पाठः ‘हितोपदेश’ इत्यस्मात् ग्रन्थात् गृहीतः, यत्र वीरवरनामकस्य कर्तव्यनिष्ठस्य राजपुत्रस्य चरित्रं वर्ण्यते। सः स्वामिभक्त्या राष्ट्ररक्षणार्थं प्राणत्यागं कर्तुं सज्जः आसीत्। कथा शोभावतीनाम्नि […]

Question Answer Sanskrit New Book 2025-26 Question Answer Class 8 Sanskrit Deepakam Question Answer Sanskrit Old Book Question Answer Class 8 Sanskrit Ruchira

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? 📘 Summary in Sanskrit अस्मिन् नवमे पाठे “कोऽरुक्? कोऽरुक्? कोऽरुक्?” इति शीर्षकेन एका रोचका कथा वर्णिता अस्ति। माता पुत्रं प्रति आयुर्वेदस्य आहारनियमांश्च बोधयन्ती कथयति। पुरा भगवान् धन्वन्तरिः भारतवर्षे विविधानां व्याधीनां शमनं ज्ञातुं मनोहरं शुकं रूपं धृत्वा प्रतिग्रामं भ्रमति। सः बहूनां वैद्यानां […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम् 📘 Summary in Sanskrit अयं पाठः भारतस्य ऐशान्यकोणस्थितेषु अष्टसु राज्येषु – अरुणाचलप्रदेशे, असमे, मणिपुरे, मेघालये, मिजोरमे, नागालैण्डे, त्रिपुरायां, सिक्किमे च – तेषां भौगोलिकं, सांस्कृतिकं, ऐतिहासिकं च महत्त्वं विवृणोति। एते प्रदेशाः ‘सप्तभगिन्यः एकः भ्राता च’ इति नाम्ना प्रथिताः, यत्र सिक्किमः भ्राता इव मान्यते, अन्यानि […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 ञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा 📘 Summary in Sanskrit   अस्मिन् पाठे संस्कृतभाषायाः गौरवम्, माधुर्यम्, ऐतिहासिकमहत्त्वम्, चिरस्थायित्वं च निरूपितम्। पाठः प्रारभ्यते संवादरूपेण, यत्र अनया तथा अलका इत्यौ भगिन्यौ गृहसमीपे उपविष्टे संस्कृतसप्ताहस्य अवसरं विषये चर्चा कुर्वेते। अनया उक्तवती यत् विद्यालये गीतगायनप्रतियोगिता, संस्कृतकाव्यपाठः, निबन्धलेखनम्, प्रश्नोत्तरी, इत्यादयः कार्यक्रमाः आयोज्यन्ते। अलका ताम् आमन्त्रयति यत् […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 डिजिभारतम् – युगपरिवर्त 📘 Summary in Sanskrit अस्य षष्ठस्य पाठस्य नाम “डिजिभारतम् – युगपरिवर्तनम्” अस्ति। अयं पाठः भारतस्य डिजिटल्-प्रगतिं च प्रौद्योगिकीयविकासं वर्णयति। भारतः सांस्कृतिकसमृद्ध्या प्रसिद्धः अस्ति, तथापि आधुनिकआविष्कारैः विश्वे कीर्तिं लभते। ‘डिजिटल्-भारतम्’ नामक योजनया नागरिकसौविध्यम् सरलं भवति, येन वसुधा कुटुम्बवत् प्रतीयते। नवदेहलीस्थः प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालयः डिजिटल्-प्रौद्योगिकीः प्रदर्शति। छात्राः अध्यापकप्रेरणया […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 गीता सुगीता कर्तव्या 📘 Summary in Sanskrit पञ्चमे पाठे “गीता सुगीता कर्तव्या” इत्यस्मिन भगवद्गीतायाः आध्यात्मिकं, नैतिकं, व्यवहारिकं च महत्त्वं प्रतिपाद्यते। एकस्मिन् दिवसे कुरुक्षेत्रे श्रीगीता-जयन्ती-महोत्सवः सम्पादितः। रमेशः स्वजनकेन सह तत्र आगतः। तत्र कथावाचकः गीतायाः माहात्म्यं व्याख्यायति स्म। तेन उक्तम्— “गीता सुगीता कर्तव्या, किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः।या स्वयं पद्मनाभस्य मुखपद्माद्विनिःसृता॥” अर्थात् […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः Summary in Sanskrit अस्य चतुर्थस्य पाठस्य नाम “प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः” अस्ति। अयं पाठः देशभक्त गोपबन्धुदासस्य जीवनचरितं, समाजसेवां, शिक्षाप्रसारं च वर्णयति। पाठे ओडिशाराज्यस्य केन्द्रापडा-जनपदे जलप्लावहानेः चर्चा प्रारभ्यते। छात्राः शिक्षकाश्च जलप्लावेन वासगृहाणां नाशं, अस्वस्थानां मृत्युयुद्धं, अनाहारेण कष्टं, पशुहानिं च वदन्ति। नायकः सुधीरः सहायता-प्रयोजनं उल्लिखति, गोपबन्धुदासस्य सेवाप्रेरणां […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 सुभाषितस्सं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु 📘 Summary in Sanskrit अस्य तृतीयस्य पाठस्य नाम “सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु” अस्ति। अस्य पाठे सुभाषितानि वर्णिता येषु भारतभूमेः महिमा, गुणीजनस्य गुणज्ञानं, सत्पुरुषस्य नम्रता च प्रदर्शिता। प्रथमसुभाषिते देवाः भारतभूमेः गुणगानं कुर्वन्ति, यत्र स्वर्गापवर्गमार्गभूते मानवाः धन्याः, देवाः अपि मनुष्यरूपेण जन्माभिलाषन्ति। द्वितीयसुभाषिते गुणी […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका संस्कृत में सारांश अस्य द्वितीयस्य पाठस्य नाम “अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका” अस्ति। कतिपय मित्राणि ग्रीष्मावकाशे उत्तराखण्डस्य देवभूमौ पुण्यक्षेत्रदर्शनाय गच्छन्ति। तत्र वर्षारम्भे श्रीकेदारक्षेत्रे आरोहणकाले वृष्टिः, सेतुभंगः, पर्वतस्खलनं च सञ्जायते। सर्वे भयभीताः ईश्वरं प्रार्थयन्ति। नायकः सुधीरः धैर्येन सांत्वयति – विपत्काले उपायं चिन्त्यं, सम्भूय सेतुं निर्माय […]

Summary For All Chapters – संस्कृत Class 8 संगच्छध्वं संवदध्वम् संस्कृत में सारांश अस्य प्रथमस्य पाठस्य नाम “संगच्छध्वं संवदध्वम्” अस्ति। प्राचीन-भारतीय-ज्ञान-परम्परायां वेदः साक्षात् ब्रह्ममुखनिःसृता पवित्रतमा दैवी वाक् इति मान्यते। चत्वारः वेदाः सन्ति – ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदः चेति, ये विश्वस्य प्राचीनतम-साहित्य-रूपेण विद्वद्भिः प्रशंसिताः। अस्य पाठे ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य एकनवतितमसूक्तात् “संज्ञान-सूक्तम्” नामकं मन्त्रत्रयं समाहितं अस्ति। मन्त्राः – […]

१. प्रथमः पाठः – संगच्छध्वं संवदध्वम् २. द्वितीयः पाठः – अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका ३. तृतीयः पाठः – सुभाषितस्सं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु ४. चतुर्थः पाठः – प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः ५. पञ्चमः पाठः – गीता सुगीता कर्तव्या ६. षष्ठः पाठः – डिजिभारतम् – युगपरिवर्त ७. सप्तमः पाठः – मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा ८. अष्टमः पाठः – पश्यत […]

वर्णोच्चारण-शिक्षा १ शब्दानां सम्यक् शुद्धं च उच्चारणं नितान्तं महत्त्वपूर्णम् अस्ति इति वयं पूर्वस्मिन् पाठे दृष्टवन्तः। कस्यचित् शब्दस्य सम्यग् – उच्चारणार्थं, तस्य शब्दस्य प्रत्येक-वर्णस्य शुद्धं निर्दुष्टम् उच्चारणं भवेत्। अतः प्रत्येक-वर्णस्य शुद्धम् उच्चारणं कथं भवतीति अत्र ज्ञास्यामः । वर्णानां स्वर-व्यञ्जनादीनां विविध-भेद-उपभेदानां विषये वयं पूर्वासु कक्षासु ज्ञातवन्तः । तत्र आस्ये षट् उच्चारण-स्थानानि अपि वयं दृष्टवन्तः । परन्तु, वर्णानाम् […]

Solutions For All Chapters – संस्कृत Class 8 वर्णोच्चारण-शिक्षा १ (अक्षरों का उच्चारण-अभ्यास १) अभ्यासात् जायते सिद्धिः १. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन द्विपदेन वा उत्तरत – (नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर एक शब्द या दो शब्दों में दीजिए।) (क) उरसि किं तन्त्रं भवति? (छाती में कौन-सी प्रणाली होती है?) उत्तर – वायुबलतन्त्रम्। (वायु-बल प्रणाली।) (ख) […]

सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते छात्राः – “नमस्ते आचार्य! अद्य वयम् एकां कथां श्रोतुम् इच्छामः। कृपया कथां श्रावयति वा महोदय!” छात्र: “नमस्ते आचार्य! आज हम एक कहानी सुनना चाहते हैं। कृपया क्या आप हमें कहानी सुनाएंगे, महोदय?” आचार्यः – “नमस्ते छात्राः! भवतां मनोरञ्जनार्थम् आदौ कथाश्रवणम्। अनन्तरं पाठनम्। तर्हि सावधानं शृण्वन्तु।” आचार्य: “नमस्ते बच्चों! तुम्हारे मनोरंजन के लिए […]